Hatuniye Camii (kayıtlarda geçen diğer adıyla Meydan Camii), Osmanlı padişahı II. Bayezid'in Tokat'ta annesi Gülbahar Hatun adına yaptırmış olduğu tarihi bir ibadethanedir. Tokat merkezinde yer alan Meydan Mahallesi'nde, kendi adını taşıyan geniş bir alan üzerinde 1485 yılında inşa edilen bu yapı, Tokat'ta inşa edilmiş en güzel Osmanlı dönemi eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Cami; imaret ve medrese yapılarından oluşan daha geniş bir külliye bünyesinde yer almaktadır.
Mimari Özellikleri ve Plan Düzeni
Zaviyeli Osmanlı camilerinin son aşamasındaki plan düzenine sahip olan Hatuniye Camii, kesme taştan inşa edilmiştir. Kare planlı olan yapının ana mekânı, on iki kasnak üzerine oturan bir kubbe ile örtülüdür. Ana mekânın sağ ve sol kısımlarına prizmatik üçgen geçişli tek kubbeli birer yan mekân ilave edilmiştir. Caminin girişinde 6 sütunla desteklenen 5 kubbeli bir son cemaat yeri mevcuttur. Yapının kuzeybatısında sekizgen kaideye oturan çokgen gövdeli ve tek şerefeli minaresi yükselmektedir. Avlunun ortasında ise ahşaptan sekizgen formda yapılmış, orijinal olmayan 214 sivri kemerli ve sekiz dilimli kiremit çatılı bir şadırvan bulunmaktadır.
İç Mekân Detayları ve Süslemeler
Caminin duvarları, minaresi ve mescitleri kireç taşından, tromplu kubbesi ise tuğladan örülmüştür. Duvarlarda üç sıra halinde sıralanan ikişer pencere iç mekânın aydınlatılmasını sağlarken, kuzeyde giriş kapısının üzerinde bir müezzin mahfili yer almaktadır. İç mekândaki yarım silindirik şeklindeki mihrabın köşeleri sütüncelerle süslenmiştir; ahşap minberi ise yağlı boya ile boyandığı için orijinalliğini kaybetmiştir. Ana mekân, revaklar ve minaredeki rölyef süslemeleriyle son derece zarif ve uyumlu bir mimari bütünlük sunar. Ayrıca caminin içinde orijinal kalem işi süslemeler de günümüze ulaşmıştır.
Sanat Eseri Niteliğindeki Portal ve Kapı
Caminin Selçuklu tarzı stalaktitlerle işlenmiş mermer portalı ve geçme ağaç (künde kari) tekniğiyle yapılmış kapı kanatları birer sanat eseri değerindedir. Giriş kapısını çevreleyen sarı ve siyah renkli mermer kemerin üzerinde Arapça yazılmış bir kitabe yer almaktadır. Geçme ağaçtan yapılmış giriş kapısının sağ ve sol kanatlarında, mihrabın solundaki pencerenin sağ ve sol kanatlarında ve mihrapta mihrap ayetinin altındaki rozetlerin içinde bir hadis-i şerif yazılıdır. Bu hadisin Türkçe meali şu şekildedir: "Vakit geçmeden önce namazı, ölüm gelmeden önce de tövbeye acele ediniz."