Tarihçe ve Önemi
Alaca Mescit Camii, Tokat kentinde Selçukluların İlhanlı Sultanı Gazan Han ile ortak yönetimleri döneminde inşa edilmiştir. Kitabelerinden edinilen bilgilere göre yapı, Alaeddin Keykubat döneminde H. 700'lü yıllarda İbrahim oğlu Abdülaziz tarafından yaptırılmıştır. Zamanla büyük bir zarara uğrayan caminin minaresi dışındaki bölümleri, Abdurrahman bin Ahi Eda'nın ismine ithafen Abdülaziz bin İbrahim tarafından 1505 yılında inşa edilmiştir. II. Bayezid zamanında 1505-1506 yıllarında yenilenen yapı, 1939 depreminde zarar gören minaresinin yenilenmesi ve 1952 yılında son cemaat yerinin restore edilmesiyle günümüzdeki halini almıştır.
Mimari Özellikler
Cami, kare mekan üzerine sekizgen kasnakla yükselen ve dıştan kiremit kaplı koni şeklinde bir külaha sahip kubbe ile örtülmüştür. Kuzeyde yer alan mermer giriş kapısından geçilerek harim kısmına girilmektedir. Harim, ikili düzende yerleştirilmiş pencerelerle aydınlatılır. Güney duvarda yarım daire şeklinde, sade ve mukarnas kavsaralı bir mihrap bulunur. Caminin minberi yalın bir yapıda değildir. Kuzeybatı köşesinde ise çokgen şekilli ve silindir gövdeli bir minare yer alır.
Yapı Malzemeleri ve Avlu Detayları
Yığma tekniği kullanılarak inşa edilen caminin beden duvarlarında moloz taş; minare, pencere formları ve kemerlerinde ise düzgün kesme kayalar kullanılmıştır. Üst örtüde, minare gövdesinde ve batı cephesinde tuğla malzeme tercih edilmiştir. Giriş kapısı mermer yapıdadır. Caminin kuzey tarafında bulunan avluyu çevreleyen duvarın sokağa bakan kuzey cephesinde bir çeşme, avlu içinde ise şadırvan yer almaktadır. Yapının avlu çeşmesinde, giriş kapısında ve minare kaidesinde olmak üzere toplam üç adet kitabesi mevcuttur.