Genel Bilgiler ve Konumu
Tilbaşar Kalesi ya da diğer adıyla Tilbeşar (Süryanice: Tel Bshir, Arapça: Tell Bāshir, Ermenice: Թլպաշար), Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu bölgesinde, Gaziantep ilinin Oğuzeli ilçesinde yer alan Gündoğan köyü yakınlarında kurulmuş bir antik dönem kalesi ve şehir yerleşmesidir. Kent, Karkamış'ın 50 kilometre batısında konumlanmıştır.
Tunç Çağı Dönemi ve Gelişimi
Tarihsel sürece bakıldığında kentin MÖ 17. yüzyılın sonlarından MÖ 3. binyılın başlarına kadar yerleşime açık olduğu ve sonrasında terk edildiği görülmektedir. Erken Tunç Çağı IIIA döneminde (MÖ 2600'dan itibaren) şehir yaklaşık 56 hektarlık geniş bir alanı kaplamaktaydı ve alanda seçkin bir sınıfın ortaya çıktığını simgeleyen mezarlar bulunmaktaydı. MÖ 2450'den (Erken Tunç Çağı IIIB) itibaren planlı bir şehir haline gelen yerleşim yeri, Erken Tunç Çağı IV. döneminde ağır yıkım görmesine karşın asla tamamen terk edilmemiştir. Orta Tunç Çağı I döneminde küçük çapta yeniden inşa edilen kent, Orta Tunç Çağı II döneminde büyük çaplı inşaat faaliyetlerine sahne olmuştur.
Bizans ve Urfa Kontluğu Dönemi
Tunç Çağı'ndan beri kesintisiz şekilde iskan edilen şehirde bulunan kale, Bizans İmparatorluğu döneminde stratejik olarak büyük bir önem kazanmış ve 11. yüzyılın sonlarında yerel Ermeni lordlarının kontrolüne geçmiştir. I. Baudouin, şehri 1097 kışında fethetmiş ve kent daha sonra Urfa Kontluğu'nun bir parçası haline gelmiştir. I. Joselin gibi Frank lordlarının en önemli ana kalelerinden biri olarak hizmet vermiştir.
Başkentlik Dönemi ve El Değiştirmesi
Urfa'nın Musul Atabegi I. İmâdüddin Zengî tarafından ele geçirilmesinden sonra kontluğun kalan kısmının başkenti olan yerleşim, daha sonra 1150 yılında İmparator I. Manuil'e satılmıştır. Ancak kale, satıldığı aynı yıl içinde Nûreddin Mahmud Zengî komutasındaki Müslüman kuvvetlerin eline geçmiştir.