Temnos Antik Kenti'nin Konumu ve Coğrafi Yapısı
Temnos (Grekçe: Τῆμνος ya da Aiolic Yunanca: Τᾶμνος), antik Aeolis bölgesinde yer alan küçük bir Yunan şehir devletidir (polis). Günümüzde İzmir iline bağlı Menemen ilçesinin Görece köyü yakınlarında konumlanan bu antik yerleşim, coğrafi açıdan son derece stratejik bir noktada kurulmuştur. Sikkeler üzerindeki tasvirlerden anlaşıldığı üzere Gediz Nehri yakınlarında yer alan şehir, yüksek konumu sayesinde Kyme, Fokaia (Foça) ve Smirni (İzmir) bölgelerinin manzarasına tamamen hâkim bir noktada bulunmaktadır.
Kuruluşu ve Klasik Dönem Tarihi
Tarihçi Herodotos'un eserinde bahsettiği 12 Aiol kentinden biri olan Temnos'un, yaklaşık MÖ 1050 yıllarında Yunanistan'dan bölgeye göç eden Aioller tarafından kurulduğu söylenmektedir. Klasik Dönem'e denk gelen MÖ 5. yüzyılda, Atina liderliğindeki Attika-Delos Deniz Birliği'ne katılmayan şehir, bu süreçte muhtemelen Pers İmparatorluğu'na bağımlı bir yaşam sürmüştür. Ancak MÖ 394 yılına gelindiğinde, Temnos'un artık Pers egemenliği altında olmadan yaşanabilen özgür bir şehir olarak anıldığı görülmektedir.
Helenistik Dönem Gelişimi, Apollon Tapınağı ve Yıkılışı
MÖ 4. yüzyılda kendi bronz parasını basmaya başlayan Temnos, Helenistik dönemde gelişmiş ve aktif bir topluluk haline gelmiştir. Bu dönemde kentte, müzik ve sanat tanrısı Apollon onuruna inşa edilmiş görkemli bir tapınak yer alıyordu. Ancak bu tapınak, MÖ 155 yılında Bithynia Kralı II. Prusias'ın Pergamon Krallığı'na karşı yürüttüğü savaş sırasında yağmalanmış ve yakılmıştır. Roma İmparatorluğu'nun Augustus döneminde düşüşe geçen şehir, Tiberius döneminde yaşanan şiddetli bir depremle yıkılmış ve MS 1. yüzyılda yaşayan Romalı tarihçi Plinius'un döneminde yerleşim özelliğini kaybetmiştir. Her ne kadar ilerleyen dönemlerde yeniden inşa edilmiş olsa da eski gücüne kavuşamamıştır. Ayrıca kentin yetiştirdiği en dikkate değer şahsiyetlerden biri ünlü retorikçi Hermagoras'tır.
Bizans Dönemi, Türklerin Fethi ve Dini Önemi
Bizans İmparatorluğu döneminde büyük olasılıkla Archangelus adını alan Temnos, stratejik savunma kalelerinden biri haline gelmiştir. 1413 yılında Türkler, Maenomenus (Menemen) ovasında yer alan ve "Kaiadjik" (küçük kale) adını verdikleri bu Archangelus kalesini ele geçirmişlerdir. Dini açıdan da önemli bir merkez olan kentin piskoposluğu, Efes metropolitliğine bağlıydı. Tarihçi Michel Le Quien, kentte görev yapmış üç önemli piskopostan bahsetmektedir: Eustathius (451), Theophilus (787) ve Ignatius (869). Antik kent, günümüzde yerleşim yeri kimliğini kaybetmiş olsa da Katolik Kilisesi tarafından 1933 yılından bu yana itibari (titular) bir piskoposluk merkezi olarak listelenmektedir.