Temenye Höyüğü'nün Konumu ve Yapısı
Temenye Höyüğü (diğer adıyla Pendik Höyüğü), İstanbul ili Pendik ilçe merkezinin kabaca 1,5 kilometre doğusunda, Marmara Denizi kıyısında ve Temenye Burnu'nun doğusunda konumlanan oval biçimli, oldukça yayvan bir yükseltidir. Çanak çömlek buluntularına bakılarak yapılan tahminlere göre 280 x 180 metre boyutlarında olan bu höyük, günümüzde Borusan Fabrikası ile SSK Hastanesi bahçesinin altında yer almaktadır.
Tarihsel Kazı Çalışmaları ve Kurtarma Süreci
Höyük üzerindeki ilk araştırmalar, Türk Tarih Kurumu adına Şevket Aziz Kansu başkanlığında 1961 yılında gerçekleştirilen 4 küçük sondaj kazısıyla başlamıştır. İlerleyen süreçte bölgeden geçen demiryolu, en derin kültür dolgusunun yer aldığı tepe bölgesini tamamen tahrip etmiştir. Ayrıca güneybatı kısmı Borusan Fabrikası, güneydoğu kısmı ise fabrikanın spor tesisleri nedeniyle tahribata uğramıştır. 1980'li yıllara doğru imara ve hastane hazırlıklarına açılan alanda acil bir kurtarma kazısı başlatılmıştır. Kültür Bakanlığı Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü adına Edibe Uzunoğlu başkanlığında, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Kürsüsü ekibiyle kazılar yürütülmüştür. Son yıllarda Pendik'teki Marmaray çalışmaları esnasında höyüğe ait kalıntılar tekrar gün ışığına çıkmış ve Kaynarca SGK Hastanesi yakınlarında kazı çalışmaları başlatılmıştır.
Ortaya Çıkarılan Mimari Yapılar ve Gömüler
Kazı çalışmaları neticesinde oval ve dairesel planlı kulübe çukurları ortaya çıkarılmıştır. Zemin toprağında 3-6 metre çapında ve 50-80 cm derinlikteki bu çukurların tabanları bazı durumlarda iri yassı taşlarla, bazılarında ise çakıl taşlarıyla döşenmiştir. Bu taş döşemenin üzerinde ahşap bir zemin ve en üstte taban sıvası olduğu düşünülmektedir. Çukur kenarlarına toprağa gömülmeden dikilen kalın ağaç gövdeleriyle çatı kurulmuş, ağaçların arası çit gibi örülerek çamurla sıvanmıştır. Ayrıca kazılan iki kulübenin tabanı altında, büzülmüş durumda iki yetişkin gömüsü bulunmuştur.
Fikirtepe Kültürü Temsili ve Buluntular
Höyükte Fikirtepe Höyüğü'ne kıyasla oldukça bol miktarda kemik ve boynuz alet ele geçirilmiştir. Yontma taş aletlerin çoğunluğu çakmak taşından imal edilmiş olup, diğerleri obsidiyendir. Yerleşmede Epipaleolitik taş alet geleneği sürdürülmüştür. Temenye Höyüğü, tüm buluntularıyla Fikirtepe Kültürü'nü eksiksiz temsil etmektedir. Fikirtepe Kültürü'ne ait olan Erenköy, Tuzla ve Göztepe yerleşmelerinin tahrip olması sebebiyle, bu kültürü günümüze ulaştıran yegane örnek olarak geriye sadece Pendik Höyük kalmıştır.