Tahsin Ağa Kütüphanesi, Nevşehir'in Ürgüp ilçesinde Osmanlı döneminde kurulmuş köklü bir kütüphanedir. Osmanlı sarayında kütüphanecilik görevini yürüten Ürgüplü Tahsin Ağa tarafından, devrin padişahı Abdülmecid'in izni doğrultusunda kurulmuştur. Tahsin Ağa, Ürgüp'ün güney kısmında yer alan Temenni Tepesi'ne kütüphane olarak hizmet sunacak bir kümbet yapı inşa ettirmiş ve saray kütüphanesinde birden fazla nüshası mevcut olan el yazması 817 cilt eseri develere yükleterek Ürgüp'e göndermiştir.
Kütüphanenin Tarihsel Gelişimi ve Medrese Dönemi
Tahsin Ağa'nın kütüphaneyi kurması amacıyla görevlendirdiği Ürgüplü Hacı Derviş, Temenni Tepesi'ndeki bu kümbet yapıya kitapları yerleştirerek yapıyı kütüphane ve medrese olarak halkın hizmetine açmıştır. Hacı Derviş, burada 39 yıl boyunca Hafız-ı Kutub (Kütüphaneci) ve medrese yöneticisi olarak görev yapmıştır. 1894 yılından itibaren ise bu görevi Hacı Derviş'in oğlu Nail Derviş devralarak sürdürmüştür. Tarihî kütüphane, 1914 yılında ise Eğitim Bakanlığına bağlanmıştır.
Mustafa Güzelgöz ve "Eşekli Kütüphaneci" Sembolü
Kütüphane tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri, 1944 yılında Mustafa Güzelgöz'ün buraya atanmasıyla yaşanmıştır. Güzelgöz'ün yaptığı girişimler sonucunda kütüphane, 1952 yılında Ürgüp merkezindeki yeni binasına taşınmıştır. Mustafa Güzelgöz, çevre köylere eşeklerle kütüphanecilik hizmeti ulaştırarak Türk kütüphanecilik tarihinde bir sembol haline gelmiş ve "Eşekli Kütüphaneci" unvanıyla tanınmıştır. Zamanla gelişen kütüphane binasına 1965 yılında ikinci kat, 1980 yılında depo, garaj ve tuvaletler, 1988 yılında ise çocuk bölümü ile lojman ilave edilmiştir.
Günümüzdeki Yapısı ve Bağlı Şubeleri
Günümüzde ilçe halk kütüphanesi olarak hizmet sunmaya devam eden Tahsin Ağa Kütüphanesi, kendisine bağlı 6 şube ile geniş bir ağa sahiptir. Kütüphanenin bünyesinde yer alan ve çevre bölgelerde hizmet veren bu şubeler; Başdere Halk Kütüphanesi, Mustafapaşa Halk Kütüphanesi, Ortahisar Halk Kütüphanesi, Sarıhıdır Halk Kütüphanesi, Şahinefendi Halk Kütüphanesi ve Taşkınpaşa Halk Kütüphanesi olarak sıralanmaktadır.