Karadeniz ile İç Anadolu'nun Buluşma Noktası: Suşehri
Suşehri, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümünün güneybatısında, kendi adıyla anılan ovanın batı kenarında yer alan Sivas ilinin tarihi bir ilçesidir. Doğusunda Akıncılar, güneyinde İmranlı, güneybatısında Zara, batısında Koyulhisar ve kuzeyinde Giresun'un Şebinkarahisar ilçesi ile komşudur. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1.063 metredir ve yüzölçümü 939 km²dir. Köse Dağları silsilesinin en yüksek zirvesi olan 3.050 metre yüksekliğindeki Kösedağ, hem Suşehri'nin hem de Sivas'ın en yüksek dağı özelliğini taşır. Coğrafi konumu ve iklim geçiş bölgesinde yer alması sebebiyle, ilçede hem İç Anadolu'nun karasal hem de Karadeniz ikliminin ılıman etkileri bir arada görülür. Bu nedenle yazları kurak, kışları ise İç Anadolu Bölgesi'ne göre daha ılıman geçmektedir.
Bakır Çağı'ndan Kösedağ Muharebesi'ne Tarihi Miras
Suşehri, tarihi Bakır Çağı'na kadar uzanan son derece eski bir yerleşim yeridir. Günümüzde Kılıçkaya Barajı suları altında kalmış olan Kayadelen köyü yakınlarındaki arkeolojik kazılarda Bakır Çağı özellikleri gösteren tarihi eşyalar bulunmuştur. Akşar, Eskişar, Kale köyleri ve Çataloluk beldesinde Roma, Bizans ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu dönemlerinden kalma kale kalıntıları yer alır. Büyükgüzel ve Küçükgüzel köylerinin eski yerleşim alanlarının Roma İmparatorluğu döneminde önemli birer merkez olduğu tespit edilmiştir. Küçükgüzel köyünde yapılan kazılarda gün yüzüne çıkarılan aslan başı mermeri ve önemli bir yapıya ait tarihi kalıntılar Sivas Müzesi ile Suşehri Hükûmet Konağı bahçesinde sergilenmektedir. Ayrıca, 3 Temmuz 1243 tarihinde Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar arasında gerçekleşen ve Selçuklu Devleti'nin yenilerek Moğol tabiiyetine girmesiyle sonuçlanan ünlü Kösedağ Muharebesi de Suşehri sınırlarında gerçekleşmiştir. Orta Çağ'da bölgenin idari merkezi olan Akşar köyü ve o dönemki adıyla Aq-Šahr veya Aqšer-abād ovası, Selçuklular zamanında önemli bir ulaşım noktası olmuştur.
Etimolojik Kökenler ve İdari Gelişim
İlk çağlardaki adı Nikopolis olan ilçenin adı sonraki devirlerde Andriyas veya Andıras olarak geçmiştir. Bu adın aslı Luvi dilinde erkek, koca ve ana tanrıçanın erkeği manalarına gelen 'Adra' kelimesine dayanmaktadır. Bu isim Pontus Rumcası'nda Andras, Yunanca'da Hendêris iken, Türk ağzında zamanla Enderes ve Endires şekline dönüşmüştür. Suşehri isminin ise bölgedeki su kaynaklarının bolluğu dolayısıyla Çaldıran Muharebesi'nden sonra Türklerin bölgeye hakimiyetiyle kullanılmaya başlandığı düşünülmekte olup, 16. yüzyıl tapu tahrir kayıtlarında bu isim tespit edilmiştir. İdari yapı sürecinde, 1875 yılında Şebinkarahisar sancağının Sivas Vilayeti'ne bağlanmasıyla Suşar (Gölova) ve Akşar Subaşılıkları kaldırılmış, Endires köyünde ilçe teşkilatı kurularak 'Şehr-i Su' adı verilmiştir. 20 Mayıs 1933 tarihinde çıkarılan kanunla birlikte ise Suşehri resmen Sivas iline bağlanmıştır.
Deprem Gerçeği, Nüfus Yapısı ve Karadeniz Kültürü
Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın Erzincan-Koyulhisar arasındaki 155 kilometrelik aktif bölümünde yer alan Suşehri, I. Derece yüksek riskli deprem bölgesidir. Ovanın ortasından geçen bu hat üzerinde 18 Mayıs 1929 tarihinde meydana gelen 6.1 büyüklüğündeki depremde 64 kişi hayatını kaybetmiş, 72'den fazla kişi yaralanmış ve yüzlerce ev yıkılmıştır. 2025 yılı nüfus verilerine göre 25.056 toplam nüfusa sahip olan Suşehri (şehir nüfusu 15.418, kır nüfusu 9.974), Şarkışla ve Yıldızeli'nden sonra Sivas'ın en kalabalık üçüncü ilçesidir. Coğrafi konumu gereği kültürel yapısı da Karadeniz Bölgesi etkisindedir. Sivas genelinde yaygın olan halk oyunları ve klarnet yerine Suşehri'nde kemençe, zurna ve horon kültürü hakimdir.
