Surbehan Kilisesi (Surb Ohan Kilisesi olarak da bilinir), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı Dikmen (eski adıyla Surbehan) köyünde yer alan tarihi bir Ermeni kilisesidir. Kilisenin ismi Ermenice Surb Ohan ifadesinden değişime uğramıştır. Yapının inşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, yer aldığı Tao bölgesinin Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olduğu bilinmektedir.
Tarihçe ve Köyün Geçmişi
Osmanlıların bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmesinden 25 yıl sonra yapılan tahrir kayıtlarına göre Surbehan köyü, 12 Hristiyan haneden oluşan bir yerleşim yeridir. Köyün kilisesi olan Surbehan Kilisesi'nin ne zaman yapıldığı bilinmese de köylülerin aktardığı bilgilere göre kubbesi ve çatısı 1990'lı yıllarda çökmüştür.
Mimari Özellikleri
Köyün Azizgil olarak bilinen mahallesinde yer alan yapı, harç kullanılarak moloz taşlarla inşa edilmiştir. Kubbeli ve serbest haç planına sahip olan kilisenin kubbe ve çatı örtüsünün çökmesi sonucu günümüze sadece kuzey kolunun üstünde küçük bir parça kalmıştır. Kilisenin güneyinde yer alan tek girişi sonradan kapatılmıştır. Bu kısımda bulunan portale ait girişten günümüze yalnızca kuzey ve güney duvarlarının bazı kısımları ulaşabilmiştir. Yapının batı duvarı ise dışarıdan tamamen toprak altında kalmış durumdadır.
Son Durumu
Surbehan Kilisesi, yakın tarihe kadar köy sakinleri tarafından samanlık olarak kullanılmıştır. Samanlık olarak kullanılmasına bağlı olarak yapının doğu kolunda, yani apsis kısmında sonradan bir kapı açılmıştır.