Sibir Tatarcası (Sibirce) Nedir?
Sibir Tatarcası (Sibirce), Türk dillerinin Kıpçak Grubuna bağlı bir dil olup yaklaşık 100.000 kişi tarafından konuşulmaktadır. Sibirler'in millî dilini oluşturan bu dil; Tatarca, Kırım Tatarcası veya Sibirya Türk dilleri ile karıştırılmamalıdır. Sibirce; Tobol-İrtış, Baraba ve Tom olmak üzere üç ana lehçeye sahiptir. Günümüzde yazımını yasal olarak düzenleyen herhangi bir düzenleyici belge bulunmamakla birlikte, İslam'ın Sibirya'ya girmesinden bu yana Sibirya Tatarları yazım için Tatar yazısını kullanmışlardır.
Konuşulduğu Coğrafi Bölgeler
Sibir Tatarcası ana dili olanlar Rusya Federasyonu, Kazakistan, Türkiye, diğer eski SSCB ülkelerinde ve Türk Cumhuriyetlerinde yaşamaktadır. Dil, Rusya Federasyonu bünyesinde Kurgan, Tümen, Omsk, Novosibirsk, Tomsk, Kemür ve Svedlov bölgelerinde yaygın olarak konuşulur. Ayrıca, geçmişte Sibirya'dan Türkiye'ye göç etmiş olan Böğrüdelik, Cihanbeyli köyü halkı da bu dili konuşmaktadır.
Sibirce Lehçeleri ve Söyleşim Grupları
Sibir Tatarcası, coğrafi dağılımına göre üç ana lehçeye ve alt söyleşimlere ayrılır. Tubıl-irteş lehçesi bünyesinde Tümen söyleşimi (Tümen), Tubıl söyleşimi (Tubıl, Úr Vаgаy, Yarkeü), Könçıgış tubıl as söyleşimi (Vаgаy), Saz söyleşimi (Tubıl, Uvаt) ile Tevriz (Omsk Oblastı) ve Tara (Omsk Oblastı) söyleşimleri bulunur. Baraba lehçesi Novosibirsk Oblastı'nın Baraba, Kuybışev, Kıştav, Vengerovo, Uba ve Çan rayonlarında konuşulur. Tomsk lehçesi ise Tomsk rayonunda eüşte-çat söyleşimi, Kemerovo Oblastı'nın Yurga rayonunda kalmak söyleşimi ve Novosibirsk Oblastı'nın Kolyvan rayonunda or as söyleşimi olarak alt gruplara ayrılır.
UNESCO Tehlike Altındaki Diller Sınıflandırması
Sibirce, günümüzde yok olma riski taşıyan diller arasında yer almaktadır. UNESCO verilerine göre Rusya'da asimile olan ve tehlike altında bulunan bir dildir. Ayrıca, 2012 yılında Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü tarafından düzenlenen 4. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu bünyesinde Sibir dili ve Sibirler toplumu "kritik tehlike altında" kategorisinde değerlendirilmiştir.