Başören, Sivas ilinin Altınyayla ilçesine bağlı Deliilyas beldesinin tarihi bir mahallesidir. Sivas il merkezine 67 km, Altınyayla ilçe merkezine ise 19 km uzaklıkta yer alan bu yerleşim birimi, Hitit dönemine kadar uzanan son derece köklü bir geçmişe ev sahipliği yapmaktadır. Bölge, Hititlerin başkenti Hattuşaş'tan sonra gelen ikinci büyük şehir olan Sarissa Antik Kenti sınırlarını barındırmasıyla tarihi açıdan eşsiz bir öneme sahiptir.
Başören Bölgesinin Tarihçesi ve İsim Kökeni
Köyün adının kökeni ve geçmişi hakkında kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, Cumhuriyet tarihinin ilk yıllarını kapsayan 1923-1950 dönemi tapu, senet ve benzeri resmi kayıtlarda yerleşim yeri "Başviran" veya bazen "Başveren" ismiyle geçmektedir. Halk arasındaki yaygın bir rivayete göre, bölgenin daha önceleri birkaç defa yerleşim yeri olarak kullanılmasından ötürü bu ismi aldığı söylenmektedir. Günümüzde mahalle statüsünde olan bu yerleşimin sakinlerinin büyük çoğunluğu ise Deliilyas Kasabası'ndan göçen ailelerden oluşmaktadır.
Hititlerin İkinci Büyük Şehri: Sarissa
Başören köyünün yerleşim birimi olarak kullanılması Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. Yörede günümüzde "Kuşaklı" ismiyle bilinen tarihi yerleşim alanı, Hitit İmparatorluğu'nun başkenti Hattuşaş'tan sonra gelen en büyük ikinci şehir olarak tescillenmiştir. Bu antik kent, bölgedeki Hitit egemenliğinin ve dini ritüellerinin en önemli merkezlerinden biridir.
Kormaç Dağı ve Kutsal Suppitassu Gölü
Tarihi kayıtlara göre Hitit Kralı, Sarissa kentine geldiğinde dini törenler ve ibadetler gerçekleştirirdi. Kral, Sarissa'nın güneyinde konumlanan Kormaç Dağı (Kulmaç Dağı) zirvesindeki kutsal Suppitassu Gölü'nde adak adardı. Günümüzde Gölgediği Mevkii'nde yer alan bu su kaynağı, ortalama 1900 metre rakımda bulunan yapay bir Hitit barajı ve açık hava tapınma alanıdır. Bu tescilli tabiat varlığı, antik dönem mühendisliğinin ve inanç dünyasının günümüze ulaşan en somut örneklerindendir.