Sarıkum Gölü'ne Genel Bakış
Sarıkum Gölü, Sinop Yarımadası'nın batısında yer alan, eski bir koyun kıyı kordonu ile kapanması sonucu oluşmuş hafif tuzlu ve sığ bir lagün gölüdür. Orta Karadeniz Bölgesi'nde, Sinop il merkezinin 21 km batısında ve Sarıkum köyü kenarında konumlanan bu göl, 102 hektar su alanı ve 82 hektar bataklık alanı olmak üzere toplam 184 hektarlık bir alana sahiptir. Ekolojik önemi nedeniyle göl ve çevresi günümüzde "Tabiatı Koruma Alanı" sınırları içerisinde yer almaktadır. Birkaç küçük dere ile beslenen gölün fazla suları, su seviyesi yükseldiğinde küçük bir kanal yoluyla denize boşalmaktadır. Gölün uzunluğu 2,0 km, genişliği 750–800 m, derinliği ise ortalama 2 m civarındadır.
Jeolojik ve Jeomorfolojik Özellikler
Sarıkum Gölü, Sinop Yarımadası'nın büyük kısmında morfolojiye hâkim olan plato yüzeyi arasında, sonradan meydana gelen tektonik hareketler sonucunda oluşmuş çukur alanlardan biri üzerinde yer alır. Yarımadanın kuzeyinde platonun devamlılığını kesintiye uğratan ve tabakalarda kesiklik meydana getiren fay hatlarından birinin güney kısmının bir bölümünün deniz seviyesi altına düşmesi ile burada eski bir körfezin oluştuğu sanılmaktadır. Sarıkum Gölü, bu eski körfeze akan derelerin önünün uzun yıllar boyunca hem dalgalar tarafından sürüklenen hem de karayel rüzgârlarının hareketlendirdiği kıyı kumulları ile kapanması sonucu oluşmuş bir kıyı set (lagün) gölüdür. Dördüncü derece deprem bölgesi içinde yer alan göl çukurluğunun batı ve güneyinde Kuaterner depoları yaygındır. Sarı renkli kumlardan oluşan bu depolar çevrenin adlandırılmasında da etkili olmuş ve jeoloji haritalarında bu Plio-Kuaterner depolar "Sarıkum fasiyesi" olarak adlandırılmıştır. Bu kumların çok ince taneli ve zayıf çimentolu olmaları, gölün kuzey ve batısında farklı bir kumul sahasının oluşmasına imkân vermiştir. Bu kumul sahası, yakın geçmişte tarım alanlarını işgal etmesi ve görünümünden dolayı yöre halkı tarafından "çöl" olarak isimlendirilmiştir.
Hidrografik Özellikler ve Karalaşma Tehdidi
Sarıkum Gölü, esas olarak güneyden Dereönü ve doğudan Keçi deresi ile beslenmektedir. Bunlar mevsimlik akarsular olup, yazın kurumaktadır. Bu durumun nedeni, akarsuların su toplama havzalarının dar olması ve göl çevresinin gevşek kumullardan oluşması sebebiyle zemin geçirgenliğine bağlı olarak yağış sularının tabana sızıp akarsu sisteminin gelişmesini engellemesidir. Göl, fazla sularını kuzey kesiminde bulunan bir ayak vasıtası ile denize ulaştırmakta olup, göl ile deniz arasında ayrıca çok küçük iki tane daha göl bulunmaktadır. Göl sularının çok yüksek oranlarda tuzlu ve sodyumlu, killi ve orta derecede kireçli, organik madde ve potasyum oranlarının yüksek olduğu; sularının berrak, kokusuz fakat içilemez nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Gölün tabanı ise 25–30 cm kalınlıkta mil ve siltlerle kaplıdır. Göl suyu sıcaklığı yıl içinde ortalama 17,1 °C'lik bir değişme göstererek, mart ayında 6,9 °C ile en düşük, ağustos ayında ise 24 °C ile en yüksek değerlerine ulaşmaktadır. Daha önceleri ortalama 160 cm olarak ölçülen göl derinliğinin 1993'te 100 cm olarak tespit edilmesi, gölün hızla karalaşmakta olduğunu göstermektedir. Gölün dolmasındaki en önemli iki faktör, rüzgârlarla taşınan kumulların göl üzerine çökelmesi ve çevredeki akarsuların taşıdığı malzemelerdir.
Zengin Fauna ve Doğal Yaban Hayatı
Sarıkum Gölü; açık su yüzeyinin yanı sıra sazlıklar, bataklıklar, kumul ve kumsallar gibi farklı ekolojik karakterdeki yaşam ortamları ile başta su kuşları olmak üzere değişik türden zengin bir yaban hayatının barınmasına imkân vermektedir. Biyolojik üretim yönünden eutrophic (bol gıdalı) sulak alanlarımızdan biri olan göl, plankton ve dip canlıları bakımından son derece zengindir. Bu durum gölde dil balığı, kefal ve kaya balığı gibi balık türlerinin yaşamasına imkân tanımaktadır. Yavru balıklar mayıs ile haziran ayı başlarında göle giriş yapmakta, yetişkin balıklar ise yumurtalarını genellikle göl ile derelerin birleştiği yerlere bırakmaktadır. Gölde bol miktarda bulunan kefallerin 1250 gr ağırlığa ve 40 cm boya ulaştıkları tespit edilmiştir.