Sapanca Gölü'nün Jeolojik Yapısı ve Konumu
Sapanca Gölü, Doğu Marmara Region'unda, Sakarya il merkezinin 12 km batısında ve İzmit ilçesinin 27 km doğusunda konumlanan tektonik kökenli bir tatlı su gölüdür. Doğu-batı doğrultusunda uzanan gölün doğu kesimi Sakarya il sınırları içindeyken, batı kesimi ise Kocaeli il sınırları içerisinde yer almaktadır. Göl, güneyde Samanlı Dağları ve kuzeyde Kocaeli Penepleni morfotektonik yapıları arasında, Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzey koluna ait segmentlerce sınırlandırılmış İzmit-Sapanca Koridoru üzerindedir. Bu koridor Neotektonik dönemde bir çek-ayır havza niteliğinde gelişmiştir. 17 Ağustos 1999 depremi yüzey kırığı gölün güneydoğu sınırından girip göl içinde yaklaşık 600 metrelik sağ yönlü bir sıçrama yaptıktan sonra kuzeybatı sınırından çıkmıştır; bu jeolojik sıçrama uzun dönemde gölün çökmesini kontrol etmiştir.
Fiziksel Özellikleri ve Su Kaynakları
Deniz seviyesinden 33 m yükseklikte bulunan Sapanca Gölü'nün uzunluğu doğu-batı doğrultusunda 16 km, eni ise kuzey-güney doğrultusunda 5 km'dir. Gölün uzun dönem ortalama yüzölçümü 46,9 km² iken, su havzasının alanı 296 km² olarak hesaplanmıştır. Derinliği en çok 61 m olan gölün hacmi 1,7 km³ ve ortalama derinliği 36 m'dir. Göl tabanı kuzeyden, güneyden ve güneydoğudan fay kontrollü sarp çanak duvarları ile çevrili olup kuzeydoğu ve batıda yükselmektedir. Sapanca Gölü, dağlardan inen Arifiye, Keçi (Kuruçeşme), İstanbul, Mahmudiye, Kurtköy, Yanık, Kuruçay ile kuzey kısmındaki Cehennem, Aygır, Altıkuruş, Çakalöldü Maden, Kuru, Liman, Eşme, Fındık, Tuzla, Çiftepınar ve Balıkhane gibi küçük derelerin dibindeki kaynaklardan ve göl içindeki kendi kaynaklarından beslenmektedir. Gölün fazla suları doğu ucundaki gideğenle Çark Suyu'nu oluşturur ve Sakarya Nehri ile birleşir.
Zengin Ekolojik Çeşitlilik ve Doğal Yaşam
Gölde yıl boyunca yapılan gözlemlerde 12 takımdan 28 familyaya ait 69 kuş türü belirlenmiştir. Bu türlerin 29'u yerli tür, 23'ü yaz göçmeni, 12'si kış göçmeni ve 5'i transit göçmendir. Alanda görülen Pasbaş patka 'neredeyse tehdit altında' (NT) koruma statüsündeyken, Dikkuyruk ise 'doğal hayatta soyu tükenme tehlikesi çok büyük' (EN) statüsündedir. Sakarmeke, Bahri, Gümüş martı, Karabatak, Elmabaş patka, Saztavuğu ve Sessiz kuğu gibi türlerin barındığı bu sulak alan, biyoekolojik açıdan büyük öneme sahiptir. Göç yolları üzerinde bulunması ve yüksek sayıda tür ile bireye ev sahipliği yapması nedeniyle uluslararası öneme sahip bir ekosistem olarak öne çıkmaktadır.
Ulaşım ve Çevresel Hassasiyetler
Sapanca Gölü, Sakarya şehrinin içme suyu ihtiyacının %90'ını ve Kocaeli'nin içme suyunu karşılamasının yanı sıra Tüpraş'ın sanayi suyu temin etmektedir. Ulaşım ağlarının merkezinde yer alan gölün kuzey kıyısından E-5 (D-100) Karayolu, güney kıyısından ise TEM Otoyolu ve demiryolu geçmektedir. Bu otoyol ve demiryollarından kaynaklanan ağır metaller, katı maddeler ile gres-yağ kirliliğinin göle taşınmasını engellemek amacıyla Yağmursuyu Sulak Alanları gibi doğal arıtma yöntemlerinin kurulması önerilmektedir. Havzadaki tarımsal kimyasallar, turistik tesisler ve NATO petrol boru hattı da göl ekolojisinin korunmasında dikkat edilmesi gereken unsurlardır.