Sakarya'nın Adapazarı ilçe merkezinde konumlanan Orhan Camii, Orhan Gazi adına inşa edilmiş tarihi bir ibadethanedir. Orhan Gazi'nin komutanlarından Konuralp Bey'in bölgedeki Bizans'ın küçük kalelerini fethetmesinin ardından, bugünkü şehir merkezini oluşturan köyde Orhan Gazi adına bir cami yaptırıldığı rivayet edilmektedir. Ancak günümüzdeki Orhan Camii'nin, inşa edilen ilk cami ile yapısal açıdan benzemediği belirtilmektedir.
Tarihçesi ve Yeniden Yapım Süreçleri
Caminin minaresi üzerinde bulunan 1316/1318 yılları, yapının II. Abdülhamit zamanında yeniden inşa edildiğini işaret etmektedir. Eski Ada köyünün yıkılan camisi, 1893-1894 yılları arasında Adapazarı Kaymakamı Mehmet Nüzhet Paşa'nın öncülüğünde halk tarafından yenilenmiştir. 1894 depreminde hasar gören cami, 1901 yılında bir kez daha yapılmıştır. Osmanlı arşivlerindeki belgeler incelendiğinde, caminin Sapanca'ya bağlı Beloyan Köyü'nün cami hatibine vakfedildiği görülmektedir.
Mimari Özellikleri
Orhan Camii'nin ilk halinin, erken dönem mimari örneklerinden biri olan Büyükesence Camii'ne benzediği düşünülmektedir. Büyükesence Camii'nde uygulanan çantı tekniği ve beşikörtüsü çatı tarzı, Orhan Camii yenilenirken de korunmuştur. Kubbesiz olarak tasarlanan caminin ahşap çatısı kiremit ile örtülüdür. Yapının inşasında malzeme olarak kesme taş kullanılmıştır.
Doğal Afetler ve Çevre Düzenlemeleri
Tarih boyunca depremlerden zarar gören yapının, 1967 Mudurnu depreminde yıkılan minaresi onarılmıştır. Ancak 1999 Gölcük depreminde tekrar hasar görmesi üzerine profilden yeniden yapılmıştır. Yakın tarihe kadar beton avlu ile çevrili olan caminin duvarları kaldırılarak çevre düzenlemesi gerçekleştirilmiştir. Sakarya halkının yardımları ile Uganda'da da bir Sakarya Orhan Camii inşa edilmiştir.