Polonezköy'ün Kuruluşu ve Tarihsel Kökeni (Adampol)
İstanbul'un Beykoz ilçesinde yer alan ve eski adı Adampol olan Polonezköy, 1830 Polonya Ayaklanması sırasında hükûmet başkanı ve sonrasında Polonyalı sürgünlerin siyasi lideri olan Prens Adam Czartoryski tarafından 1842 yılında kurulmuştur. Köyün adı, kurucusunun adı olan Adam'dan dolayı Adamköy (Lehçe: Adampol) olarak türetilmiştir. Köyün bulunduğu arazi, 1830'lu yıllarda Saint Benoît Fransız Lisesi'ni yönetmekte olan Lazarist rahipler tarafından çiftlik olarak düzenlenmişti. Prens Adam Czartoryski'nin amacı, ikinci bir siyasi merkezi Osmanlı Devleti sınırları içinde kurmaktı. Bu amaçla Michal Czajkowski'yi temsilcisi sıfatıyla Osmanlı Devleti'ne gönderdi. İstanbul'a geldikten sonra 1850 yılında İslamiyet'i kabul ederek Sadık Paşa adını alan Czajkowski, Osmanlı Devleti'nde faaliyet gösteren Lazaryen rahiplerden gelecekte Adampol'ün kurulacağı ormanlık araziyi satın aldı. Başlangıçta yalnızca 12 kişinin oturduğu köye sonraki yıllarda en çok geliştiği dönemde 220 sakin yerleşti. Köyün nüfusu 1830 Polonya Ayaklanması ve 1853 Kırım Savaşı'na katılan askerlerin yanı sıra Sibirya sürgünü ve Çerkes esaretinden kaçan Polonyalılarla arttı.
Tarım Köyünden Turizm Merkezine Geçiş
İlk Polonezköy sakinleri çiftçilik, hayvancılık ve ormancılıkla meşguldü. Daha II. Dünya Savaşı öncesinden başlayarak ilk tatilciler Polonezköy'e gelmeye başladı. 1938 yılında Polonezköy sakinleri T.C. vatandaşlığına kabul edildiler. 1968 yılında Polonezköy sakinleri işledikleri topraklar üzerinde tapu hakkına sahip oldular. Öte yandan, Czartoryski ailesinin vârisleri ise Polonezköylüler lehine iyelik haklarından vazgeçtiler. Polonezköy, ulaşım imkânları, coğrafî konumu ve güzel manzaraları sayesinde bir tarım köyünden tatil köyüne dönüşmüştür. İstanbul'un piknik için tercih edilen yerlerinden olan köyde, ekonomik şartların düzelmesiyle birlikte 1980'li yıllarda yurt dışına göç eden gençler Polonezköy'e geri dönmeye ve pansiyon, lokanta ve çayevi işletmeye başladılar.
Ziyaret Eden Tarihi Şahsiyetler ve Kültürel Değerler
Polonezköy'e gelen ünlüler arasında Macar piyanist Franz Liszt (1847), Fransız yazar Gustave Flaubert (1850), Çek yazar Karel Droz (1904), Türkiye'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk (1937), Papa XXIII. Ioannes yer almaktadır. Papa XXIII. Ioannes'in Türkiye'de bulunduğu sıralarda iyi Türkçe öğrendiği, halka yakın olduğu, Polonezköy'de yaşayan Katoliklere yakınlık gösterdiği söylenmektedir. Ayrıca, dünyaca tanınan soprano Leyla Gencer de burada doğmuştur. Köyü 1961 yılında Polonya'nın II. Dünya Savaşı sonrasındaki dışişleri bakanı Adam Rapacki, 1985 yılında Türkiye cumhurbaşkanı Kenan Evren, 1994 yılında ise Polonya Devlet Başkanı Lech Walesa ziyaret etti. Bir sonraki Polonya Devlet Başkanı Aleksander Kwaśniewski ise 1996 ve 2000 yıllarında iki defa Polonezköy'ü ziyaret ederek Zofia Rizi Anı Evi'ni de gezmiştir. Günümüzde köyde yaklaşık 1.000 kişi yaşamakta olup, her yaz Polonya ile olan bağları vurgulayan Polonezköy Festivali düzenlenmektedir.
Görülmeye Değer Yerler ve Ulaşım
Polonezköy'de mutlaka görülmesi gereken yerlerin başında, Ryzy ailesine ait eski ve yeni fotoğrafların, kitapların ve belgelerin sergilendiği Zofia Rizi Anı Evi gelmektedir. Bunun yanı sıra Czestochova Meryem Ana Kilisesi ile Polonya millî şairi Juliusz Slowacki'nin âşık olduğu Ludwika Śniadecka'nın mezarının ve restore edilen 92 diğer tarihi mezarın yer aldığı Polonezköy Mezarlığı görülmeye değer yerler arasındadır. Ulaşım için İstanbul'un Avrupa yakasından yola çıkıp Fatih Sultan Mehmet Köprüsü geçildikten sonra, Kavacık sapağından, Kavacık mevkiini geçtikten 1 km sonra sola dönüp daha sonra Acarlar sitesinden sağa dönerek Polonezköy tabelaları takip edilmelidir.