Rize'nin İyidere ilçesinde yer alan Pileki Mağarası, doğanın kendi kendine şekillendirdiği sıradan mağaralardan çok farklı, insan eliyle oyulmuş devasa bir yer altı hazinesidir. Köşklü köyü sınırları içinde bulunan bu büyüleyici yapay mağara, binlerce yıllık insan emeğinin ve bölgenin köklü mutfak kültürünün yaşayan en somut kanıtlarından biridir. İçerisinde sakladığı gizemli tünelleri, derin kuyuları ve adeta masalsı bir atmosfer sunan yer altı gölleri ile ziyaretçilerine benzersiz bir keşif deneyimi sunmaktadır.
Binlerce Yıllık Taş Ocağı: Pileki'nin Doğuşu
Pileki Mağarası'nın oluşum öyküsü, tahmin edilenin çok ötesine, milattan önce 2300'lü yıllara kadar uzanmaktadır. Yöre halkının yaklaşık dört bin yıl boyunca, Karadeniz mutfağının vazgeçilmezi olan ekmekleri pişirmek için kullandığı özel pileki taşını buradan çıkarmasıyla mağara bugünkü halini almıştır. Yüzyıllar boyunca adeta bir karınca yuvası gibi işlenen bu taş ocağı, 1970'li yıllara kadar aktif olarak kullanılmış ve zamanla kilometrelerce uzanan devasa bir yer altı galerisine dönüşmüştür.
Karadeniz Lezzetlerinin Sırrı: Pileki Taşı
Peki, bu mağarayı bu kadar özel kılan pileki taşı nedir? Karadeniz mutfağında mısır ekmeği ve hamsili ekmek gibi geleneksel lezzetlerin pişirilmesinde kullanılan pileki, içi boşaltılmış yuvarlak bir çanak biçiminde yontulan özel bir taş türüdür. Pileki taşının en büyük özelliği, ısıyı son derece yavaş ve dengeli bir şekilde hamura aktarması, ardından da ısısını uzun süre muhafaza etmesidir. Bu sayede ekmekler kurumadan, tam kıvamında ve benzersiz bir aromayla pişer. Mağarada üretilen bu taşlar, büyüklüklerine göre laz, yarım, üç çeyrek ve kotluk gibi geleneksel isimlerle anılmaktadır.
Doğa ve Tarihin Buluşma Noktası
Günümüzde turizme kazandırılan Pileki Mağarası, ışıklandırılmış tünelleri ve yürüyüş yolları ile hem tarih meraklılarını hem de doğa severleri kendine çekmektedir. Rize il merkezine yaklaşık 18 kilometre, İyidere ilçe merkezine ise sadece 3 kilometre mesafede bulunan mağaraya ulaşım son derece kolaydır. İyidere-Derepazarı yolu üzerinden Köşklü köyü sapağı takip edilerek bu büyüleyici yer altı dünyasına kolayca ulaşabilirsiniz. Karadeniz turunuzda mutlaka görmeniz gereken yerler listenize eklemeniz gereken bu yapı, sizi tarihin derinliklerine doğru unutulmaz bir yolculuğa çıkaracaktır.