Pazarlı Höyük, Çorum il merkezinin güneyinde, Çıkhasan Köyü'nün 1 km. kuzeydoğusundaki Karapınar Mevkii'nde yer alan bir höyüktür. Eski adı Pazarlı olan Çıkhasan Köyü'nden adını alan yerleşim, yerel halk tarafından "Kale" olarak da adlandırılmaktadır. Höyükteki arkeolojik araştırmalar, köylülerin yüzeyde Frigler'e ait pişmiş toprak, boyalı ve kabartmalı levhalar bulması üzerine başlatılmıştır. Kazı çalışmaları Türk Tarih Kurumu adına Prof. Dr. Hamit Zübeyir Koşay başkanlığında, Mahmut Akok'un katılımıyla 1937-1938 yılları arasında yürütülmüş ve bu süreçte tepenin üst kısmındaki Frig Dönemi yerleşimi tamamen ortaya çıkarılmıştır.
Tarihsel Tabakalanma
Höyükte gerçekleştirilen kazı çalışmaları, alanın Kalkolitik Çağ'dan Klasik Çağ'a kadar iskan edildiğini göstermektedir. Pazarlı Höyük'te tespit edilen tabakalar Kalkolitik Çağ, Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı ile Demir Çağı (Frig Dönemi) ve Helenistik Dönem olarak sınıflandırılmıştır. Frig Dönemi yerleşiminin üç farklı yapı katından oluştuğu ve en alttaki katın kısmi bir yangın sonucunda kapandığı belirlenmiştir.
Mimari ve Savunma Sistemleri
Höyüğün birinci yapı katında yerleşimin etrafı, özellikle savunması zayıf olan kısımlarda dört köşeli burçları bulunan bir surla çevrilmiştir. İkinci yapı katındaki evler ise bu burç duvarlarından faydalanılarak inşa edilmiştir. Savunmayı daha da güçlendirmek için burçların bulunduğu hatlardaki sur duvarı içe doğru açılı yapılmıştır. Kale içindeki setlerle oluşturulan teraslar üzerine yerleştirilen evler, taş temeller üzerine kırmızı kerpiçle kurulmuştur. İki katlı olduğu ve ahşap malzemenin yoğun kullanıldığı saptanan bu konutların damlarında ahşap ile çatı kiremidi kullanılmıştır.
Önemli Arkeolojik Buluntular
Pazarlı Höyük'teki binaların iç kısımları dayanıklı beyaz toprakla sıvanmış, dış cepheleri ise kırmızı ve kahverengi renkli kabartmalı pişmiş toprak levhalarla kaplanmıştır. Bu levhalar üzerinde savaş sahneleri, hayvan boğuşmaları ile geometrik ve bitkisel motifler yer almaktadır. Savaş sahnesini gösteren 47 x 44 cm boyutlarındaki levhalarda, sola dönük yürüyen sakalsız ve bıyıksız askerler betimlenmiştir. Askerlerin tolgalarının metalden, yuvarlak kalkanlarının ise deriden yapıldığı tahmin edilmektedir. Aslan ve boğa mücadelesini tasvir eden levhalar 40 x 26 cm ebatlarındadır; bunun yanı sıra grifon, sentor, ceylan ve dağ keçisi figürleri de mevcuttur. Pazarlı Höyük'teki Frig çanak çömlekleri ise Alişar, Gordion ve Alacahöyük buluntularına büyük benzerlik göstermektedir.