Paşabahçe Cam Fabrikası, Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatı ile kurulan, Türkiye'nin ilk cam üretim tesis yapısıdır. Fabrika ve tesisin temeli Başvekil İsmet İnönü ve İktisat Vekili Celal Bayar'ın katılımıyla 1934 yılında Beykoz Paşabahçe'de atılmıştır. 17 Şubat 1934'te Atatürk'ün talimatı ile başlatılan Bakanlar Kurulu kararı sonrası İş Bankası öncülüğünde kurulan fabrika, 4 Temmuz 1935 yılında üretime başlayarak 2002 yılına kadar her alanda cam üretimi yapmaya devam etmiştir.
Modern Türkiye Mimarlığındaki Önemi ve Sosyal Yapı
Cumhuriyet sonrası ulus inşası, sınıf mücadelesi, işçi sınıfı ve sendikalaşması gibi birçok konuyu içerisinde barındıran fabrika, modern Türkiye'nin inşası için büyük önem taşımaktadır. Kurulduğu semtin adını alan tesis, modern kent kimliğinin kurulmasında büyük adımların atılmasını sağlamıştır. 117 bin metrekare alandan oluşan tesiste çalışan işçilerin çoğunun tesis etrafındaki ailelerden oluşması, halka ekonomik destek de sağlandığını göstermiştir. Cumhuriyet döneminin mimari özelliklerini yansıtan fabrika yapısı, Beykoz'un Paşabahçe semtinin sosyokültürel yapısını da yansıtan bir yapı olmuştur.
Cam Üretimi ve Sanayiye Katkısı
Türkiye'nin ilk cam fabrikasının kurulmasının planlandığı dönemlerde cam tüketiminin yaklaşık olarak 3500 ton olduğu ülkede, kurulacak yeni fabrikayla beraber 3000 ton cam üretilmesi hedeflenmiştir. Bu sayede modern Türkiye dışa bağımlılığını sonlandırırken, Türk cam sanatı da gelişim aşamasına yeni bir mihenk taşı eklemiştir.
Kapatılma Süreci ve Sanayi Kültür Mirası Mücadelesi
Tesis, 2002 yılına kadar cam üretimine devam etmiş ancak fabrikanın şehir içinde kalması tartışmalarının ardından üretime son verilmiştir. 1983 yılındaki imar planlarından sonra tesis arazisi "turizm tesisi" olarak görünmeye başlamış ve kapatıldıktan sonra alana otel ve marina yapılması tartışmaları gündeme gelmiştir. Mimarlar Odası başta olmak üzere birçok kurum ve kişi, tesisin korunarak gelecek nesillere bir "sanayi kültür mirası" olarak aktarılması gerektiğini savunmuştur.