Eşsiz Bir Coğrafi Silsile: Nur Dağları'nın Tarihi ve Etimolojisi
Nur Dağları, bilinen diğer adlarıyla Amanos Dağları veya Gâvur Dağları, Kahramanmaraş'taki Sır Baraj Gölü'nden başlayıp Hatay ilinin Samandağ kıyılarına doğru uzanan 175 km uzunluğundaki görkemli bir dağ silsilesidir. Dağların tarihi adı olan Amanos, Hitit ve MÖ II. bin yıla ait Suriye metinlerinde hem yer hem de dağ adı olarak geçmektedir.
Tarihi Arka Plan ve İsim Kökeni
Mezopotamya'nın odun ve kereste ihtiyacını karşılamak isteyen Babil ve Asur kralları, Agadeli Sargon döneminden beri Lübnan'daki "Sedr ormanları" (Amanoslar) ve Gümüş dağlarına (Toroslar) yönelmişlerdir. Yöre halkı tarafından bin yıldır kullanılan "Gâvur Dağı" ismi ise Arap coğrafyacılarının sıklıkla kullandığı ve "tepeler arasında basık arazi" anlamına gelen "gavr" ya da "al-gavr" sözcüğünden gelmektedir. Cumhuriyet dönemine kadar resmi olarak kullanılan bu isimler, Cumhuriyet'ten sonra değiştirilerek yerini "Nur Dağları" adına bırakmıştır.
Tektonik Yapısı ve Coğrafi Konumu
Toroslar ile birlikte üçüncü jeolojik zamanda oluşan Nur Dağları, aşınmalara uğradıktan sonra üçüncü zamanın ikinci yarısından itibaren yükselmiş kıvrımlı-kırıklı yapılı dağlardandır. 175 km uzunluğa ve 20-30 km ene sahip olan bu sıradağların ortalama yüksekliği 1.500 ila 2.000 metre civarındadır.
Belen Geçidi ve Tektonik Grabenler
Sıradağların doğusunu Kızıldeniz, Lut Gölü ve Lübnan-Antilübnan Dağları arasındaki Beka Vadisi'nden geçen fay hattının devamı olan Antakya-Kahramanmaraş grabeni sınırlandırır. Dağın orta bölümünde, bölgede "Suriye kapısı" olarak da bilinen 740 metre rakımlı Belen Geçidi yer almaktadır. Sıradağların en yüksek noktası 2.440 metre yüksekliğindeki Düldül Dağı iken, Hatay sınırları içerisindeki en yüksek zirvesi ise Hassa ilçesinde yer alan 2.240 metre yüksekliğindeki Mığır Tepesi'dir (Bozdağ).
Avrupa'nın Koruma Altındaki Değerli Ormanları
Bitki coğrafyası açısından Anadolu Diyagonali'nin güney parçasını oluşturan Nur Dağları, Avrupa'da korumada öncelikli yüz ormandan biri olarak tescillenmiştir. Dağlar üzerinde Karadeniz'e has nemli ormanlar, Akdeniz maki toplulukları, alpin dağ çayırları ve nemli vadilerde nehir kenarı bitkileri bir arada görülür.
Zengin Flora ve Relikt Türler
Dağların batı yamaçlarındaki nemli ormanlarda doğu gürgeni, porsuk, ıhlamur, şimşir ve ışılgan (Ilex colchica) gibi Avrupa-Sibirya ile öksin bitki gruplarına ait relikt türler yetişir ve bu dağlar söz konusu türlerin yeryüzündeki en güney sınırını oluşturur. Fotosentez faaliyetinin oldukça yüksek olduğu batı yamaçlarda kermes meşesi ve saçlı meşe hakimiyetindeki makiler ile kızılçam ormanları yer alırken, yükseklerde göknar, sedir, karaçam ve ardıç ormanları uzanır.
Göç Yolları Üzerindeki Zengin Yaban Hayatı
Nur Dağları, süzülerek göç eden yırtıcı kuşların ana göç güzergahı üzerinde yer alması sebebiyle küresel düzeyde büyük bir öneme sahiptir. Göç mevsimlerinde alanda ak leylek, kara leylek, ak pelikan, kaşıkçı, turna, sakarca, boz kaz, şahin, arı şahini, kara çaylak, küçük akbaba, saz delicesi, yoz atmaca ile bozkır, yılan ve küçük kartal gibi çok sayıda kuş türü gözlemlenebilmektedir.
Bölgesel Fauna ve Koruma Altındaki Memeliler
Nesli bölgesel düzeyde tehlike altında olan İzmir yalıçapkını, gökkuzgun, tavşancıl ve küçük ebabil gibi türler bu dağlarda üremektedir. Güney Anadolu'da karaca türünün yaşadığı tek yer olan Nur Dağları'nın doğu sırtları çizgili sırtlanlara ev sahipliği yaparken; yaban keçisi, vaşak, su samuru ve uzun ayaklı yarasa da bölgedeki diğer önemli memelilerdendir.