Norşuntepe Höyüğü, Elazığ il merkezinin 26 km güneydoğusunda, Alişam Köyü'nün ise 3 km güneyinde konumlanan tarihi bir höyüktür. Keban Barajı su toplama sahası altında kalmış olan bu kıymetli arkeolojik alan, barajın tamamlandığı 1975 yılından itibaren yavaş yavaş göl sularının etkisiyle eriyen bir adacık haline gelmiştir. Baraj suları yükselmeden önce 150 x 130 metre boyutlarında ve 35 metre yükseklikte olan tepe, çevresindeki 500 x 300 metrelik geniş bir yerleşim alanına sahipti. Norşuntepe, 2022 yılının Mayıs ayında "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" niteliği taşıması nedeniyle sit alanı olarak ilan edilmiştir.
Norşuntepe Arkeolojik Kazıları
Höyükteki ilk sistemli kazı çalışmaları, Alman Arkeoloji Enstitüsü adına Dr. Harald Hauptmann başkanlığında 1968 yılında başlatılmıştır. Keban Baraj Gölü'nde suların toplanmaya başlaması nedeniyle kazı faaliyetleri 1974 yılında sona erdirilmiştir. Yapılan kazılarda yeniden eskiye doğru kesintisiz bir tabakalanma tespit edilmiştir. Bu katmanlar sırasıyla Orta Demir Çağı (Urartu Dönemi, MÖ 8. yüzyıl - 1. yapı katı), Erken Demir Çağı (2. yapı katı), MÖ 2. binyıl (3-5. yapı katları), Erken Tunç Çağı (6-30. yapı katları) ve Geç Kalkolitik Çağ (31-40. yapı evresi) dönemlerini kapsamaktadır.
Kazılardan Elde Edilen Önemli Buluntular
Yapılan araştırmalarda, Erken Demir Çağı'na ait yapı kompleksinin Geç Tunç Çağı'na ait bir yangın tabakasının üzerinde kurulduğu görülmüştür. Surla çevrili olan Erken Demir Çağı tabakalarındaki evler, taş temeller üzerinde ahşap hatıllarla desteklenen kerpiç duvarlarla inşa edilmiştir ve bu yapıların tamamında yangın izlerine rastlanmıştır. Ayrıca bu dönem katmanlarında gün yüzüne çıkarılan yedi adet mezarda, gömüt armağanı olarak bırakılmış demir ok uçları ve demir nesneler bulunmuştur.
Bölgesel Hakimiyet ve Şehir Devleti Önerisi
Norşuntepe, çevresindeki Korucutepe, Tepecik / Makaraz Tepe, Tülintepe ve Könk gibi yerleşmelerle kıyaslandığında, komşu küçük köylerden çok daha hızlı gelişerek onlar üzerinde hakim bir konuma ulaşmıştır. Özellikle Eski Tunç Çağı'na tarihlenen 6. tabakada, o dönemin siyasi otoritesi olan bir "bey"e ait olabileceği düşünülen anıtsal bir konak yapısı ve gelişmiş binalar ortaya çıkarılmıştır. Bu önemli bulgular ışığında, Norşuntepe'nin döneminde tek başına egemen bir şehir devleti olduğu araştırmacılar tarafından önerilmektedir.