Kilikya'nın Görkemli Anıtı: Mezgitkale
Mersin ili Silifke ilçesinin kırsal alanında, Öztürkmenli köyü yakınlarında yer alan Mezgitkale (halk arasında bilinen diğer adıyla Korkusuz Kral Mezarı), antik Kilikya coğrafyasının en iyi korunmuş ve en görkemli mezar anıtlarından biridir. Deniz seviyesinden yaklaşık 500 metre yükseklikte, zeytin tarımına elverişli yamaçlarda konumlanan bu anıt mezar, halk arasında sanılanın aksine bir kale değildir ve bir krala da ait değildir. Yapılan detaylı incelemeler, bu yapının MS 2. veya 3. yüzyılda varlıklı bir Romalı toprak sahibinin aile bireyleri için yaptırdığı bir mozole (anıt mezar) olduğunu göstermektedir. Dağlık Kilikia Bölgesi'ndeki mezar mimarisinin gelişimini ayrıntılı inceleyen arkeolog Murat Durukan, anıtın kendine özgü çatı konstrüksiyonuna göre yapıyı MS 170-180 yılları arasına tarihlemektedir. Bizizans İmparatorluğu döneminde kullanım dışı kalan bu anıt, bölge Türk yönetimine girdikten sonra da yöredeki Türkmen aşiretlerince zaman zaman konut olarak kullanılmıştır.
Mimari Yapı ve Benzersiz Duvar Örgüsü
Araziye güney-kuzey doğrultusunda oturtulan ve girişi güney cephesinde yer alan Mezgitkale, ön cephesinde dört sütunlu portiği bulunan tetraprostylos formunda inşa edilmiştir. Ölçüleri 9,50 x 7,60 metre olan anıtın, stilobattan çatı kısmına kadar olan yüksekliği tam 10 metredir. Yapının ön kısmında, ileri doğru kademeli olarak uzanan 2,80 metre uzunluğunda ve basamakları sınırlamış olabileceğini düşündüren podyum uzantısı duvarlar yer almaktadır. Bu podyumu oluşturan duvarlar, euthynteria seviyesinden stilobata kadar 1,60 metre yükseklikte olup kaba bir işçilikle üç sıra taş kullanılarak pseudo-isodom (yalancı-isodom) tekniğiyle örülmüştür. Antik Yunan ve Roma mimarisinde yaygın olan bu teknik, taş sıralarının yüksekliklerinin birbirine eşit olmadığı, görsel olarak düzgün fakat maliyet ve işçilik tasarrufu sağlayan kesme taş duvar örgüsü stilidir. Giriş alanındaki 0,24 metre yüksekliğindeki basamaktan hareketle, anıtın yedi sıradan oluşan görkemli bir giriş merdivenine sahip olduğu öngörülmektedir.
Sütunların Sanatsal Detayları ve Kuzey Duvarı Figürleri
Anıtın güney (ön) cephesinde, stilobat üzerine doğrudan yerleştirilmiş dört adet sütun kaidesi (plinthos) bulunur. Dış kenarlardaki kare kaideler 0,95 x 0,95 metre, iç kısımdaki iki kaide ise 0,90 x 0,80 metre boyutlarında olup, hepsinin yüksekliği 0,53 metredir. Bu kaidelerin üzerinde, iki parçadan oluşan dört adet yivsiz sütun yükselmektedir. Sütunlar, kaidenin üzerinden ekhinus bölümüne kadar konsol eklentisiyle birlikte toplam 3,95 metre yüksekliğe sahiptir. Sütun gövdesi, 2,24 metre yüksekliğindeki alt tamburun üstteki ikinci tamburla özel bir ara parça ile birleştirilmesiyle oluşturulmuş olup tam bu bağlantı üzerinde yer alan konsol eklentileri, tüm anıt mezara dışarıdan iki katlı görkemli bir görünüm kazandırmaktadır. Binanın kuzey duvarı üzerinde ise kabartma olarak işlenmiş bir kılıç, bir kalkan ve iki akrep figürü bulunmaktadır.
Seçkin Bir Tarımsal Kompleksin Parçası
Yakın geçmişe kadar tek başına izole duran bir anıt mezar olduğu düşünülen Mezgitkale'nin, yapılan son arkeolojik araştırmalarla yaklaşık 40 metre kuzeybatısında bulunan büyük bir çiftlik yapısı ile doğrudan ilişkili olduğu saptanmıştır. Mozolenin doğusunda yer alan zeytinyağı işlikleri (üretim tesisleri) ile 20 x 5 x 8 metre boyutlarındaki büyük bir antik sarnıç bu ilişkinin en somut kanıtlarıdir. Bu bulgular, yapının halka açık kamusal bir tapınak değil, antik dönemde zengin ve seçkin bir aileye ait olan, zeytin tarımı ve ticareti yapan geniş bir tarımsal kompleksin sınırları içindeki prestijli bir aile anıt mezarı olduğunu göstermektedir. 1987 yılında Profesör Levent Zoroğlu tarafından incelenen bu özel tarihi alan, günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığı mülkiyetinde tescilli bir arkeolojik sit alanı olarak korunmaktadır.
