Niksar Fatihinin Ebedi İstirahatgahı
Niksar'ın fatihi ve Danişmendliler Devleti'nin kurucusu olan Melik Danişmend Gümüştekin Ahmet Gazi'ye ait olan Melikgazi Türbesi, Tokat ilinin Niksar ilçesindeki Kayapaşa mahallesinde yer almaktadır. Danişmend Gazi'nin, fethin ardından sahil Rumlarına karşı yürüttüğü mücadelede Niksar'ı hem bir üs hem de başkent olarak seçmesiyle şehir stratejik bir önem kazanmıştır. Gazaları ve İslâmiyete hizmetleri vesilesiyle Anadolu Türkleri nezdinde millî bir kahraman ve velî kimliği kazanan Melik Danişmend Gazi'nin türbesi, asırlar boyu saygıyla ziyaret edilen önemli bir inanç merkezi haline gelmiştir.
Asırlara Meydan Okuyan İnşa Süreci
Danişmendli dönemine ait kıymetli bir eser olan türbe, Melik Danişmend Gazi’nin vefatının (M.1105) ardından, 12. yüzyılın ortalarında torunu Nizamettin Yağıbasan (1143–1164) tarafından yaptırılmıştır. Zaman içerisinde hasar gören yapı, Osmanlı döneminde, 15. yüzyılın ortalarında gerçekleştirilen çalışmalarla bugünkü formuyla yeniden inşa edilmiştir. Yakın tarihte de büyük değişimler geçiren türbenin kubbesi 1939 yılındaki yıkıcı depremde çökmüş; Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 1987 yılındaki onarımıyla ahşap düz tavanla örtülerek üzeri kiremit kaplı bir çatı ile kapatılmıştır. Aynı depremde, Hacı Carık oğlu Nusret'in türbeyi yaptırdığını belirten sülüs hatlı tarihi kitabesi de ne yazık ki kaybolmuştur.
Karakteristik Danişmendli Mimarisi
Günümüze kareye yakın dikdörtgen planlı bir mimariyle ulaşan türbenin inşasında tuğla, moloz taş ve kesme taş malzeme kullanılmıştır. Yapının kuzey cephesi tamamen kesme taş kaplamaya sahipken; doğu, batı ve güney duvarlarında düzgün moloz taş örgüler arasında üç sıralı tuğla hatıllar tercih edilmiştir. Basık kemerli giriş kapısı ve iki yanındaki dikdörtgen pencereler beyaz damarlı siyah mermerle kaplanarak cepheye estetik bir simetri kazandırılmıştır. İç mekanda ise kubbeye geçiş Türk üçgenleriyle sağlanmış olup; doğu, batı ve güney cephelerini dolanan geniş bir ayet kuşağı yer almaktadır. Eskiden şebekeli olduğu kayıtlara geçen mezar alanında bugün düz ahşap bir sanduka bulunmaktadır.
Tarih Kokan Melik Gazi Mezarlığı
Türbenin bulunduğu geniş alan, yalnızca bu yapıdan ibaret olmayıp adeta bir açık hava müzesi niteliğindedir. Melik Gazi Mezarlığı adıyla anılan bu bölgede Danişmendli, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait çok sayıda kümbet, türbe ve tarihi mezar bir arada bulunmaktadır. Çevreden titizlikle toplanan mezar taşları ve kitabelerle zenginleştirilen mezarlık alanı, bölgenin köklü tarihi geçmişini ve kültürel birikimini ziyaretçilerine en somut şekilde sunmaktadır.