Kuruluşu ve Amacı
Mekteb-i Aşîret-i Hümâyun (Aşiret Mektebi), Osmanlı Devleti'nde önde gelen aşiret liderlerinin çocuklarının Osmanlı eğitim sistemi içerisinde yetiştirilerek devlete ve saltanata bağlanması amacıyla Sultan II. Abdülhamid tarafından kurulmuştur. İstanbul'da 21 Eylül 1892 tarihinde açılan bu okul, 12-16 yaş arasındaki erkek çocukların öğrenim gördüğü orta dereceli, parasız ve yatılı bir eğitim kurumudur.
Tarihi Binaları ve Gelişimi
Okul, İstanbul Akaretler'deki bir binada bir yıl faaliyet gösterdikten sonra Kabataş'taki Esma Sultan Konağına taşınmış ve kapanana kadar eğitimine burada devam etmiştir. Mektebin kapanmasının ardından aynı binada Kabataş Lisesi eğitim vermeye başlamıştır. Okula ilk olarak Halep, Bağdat, Suriye, Musul, Basra, Diyarbakır, Trablusgarp vilayetlerinden ve Kudüs, Bingazi ile Zur sancaklarından kabiliyetli ve muteber ailelerin çocukları kabul edilmiştir. Başlangıçta sadece Arap aşiret reislerinin çocukları alınırken, zamanla okulun prestijinin artmasıyla Kürt ve Arnavut aşiret reislerinin çocukları da kabul edilmiştir.
Eğitim Müfredatı ve Mezuniyet
İlk aşamada iki yıllık olan öğretim programı sonradan beş yıla çıkarılmıştır. Okulda Kur'an, fıkıh ve ilmihal gibi din bilgilerinin yanı sıra dönemin fen bilimleri, Fransızca, Türkçe, coğrafya, tarih, edebiyat ve askerî dersler okutulmuştur. Aşiret mektebinden mezun olan öğrenciler, eğitimlerini tamamladıktan sonra Harbiye ve Mülkiye mekteplerine gönderilmişlerdir.
Karşılaşılan Zorluklar ve Kapanışı
Zamanla okulun öğrenci sayısı ile masrafları artmış ve Maarif Nezareti okulun ihtiyaç duyduğu ödeneği bulmakta zorlanmaya başlamıştır. Ayrıca okul içerisinde özellikle Kürt ve Arap öğrenciler arasında yaşanan sık kavgaları önlemek ve güvenliği tesis etmek amacıyla okul bahçesine bir karakol binası yapılmıştır. Arşiv kayıtları okulun 1906 yılında yemeklerle ilgili çıkan bir ayaklanma nedeniyle kapatıldığını belirtse de, mektebin politik bir ayaklanma sonucu kapatıldığı tahmin edilmektedir.