Marmaray (Halkalı – Gebze & Ataköy – Pendik Banliyö Treni), İstanbul ve Kocaeli illerinde hizmet veren modern ve yüksek kapasiteli bir banliyö demiryolu ulaşım sistemidir. Halkalı ile Gebze arasındaki 75,771 kilometre uzunluğundaki güzergahta toplam 43 istasyonla faaliyet gösteren hat, iki yaka arasındaki yolculuk süresini 108 dakikaya düşürmüştür. Marmaray Tüneli aracılığıyla Asya ve Avrupa kıtalarını denizin altından birbirine bağlayan bu devasa ulaşım ağı, İstanbul'un toplu taşıma sisteminin en önemli omurgalarından birini oluşturmaktadır.
Tarihçe ve İnşaat Aşamaları
Marmaray projesinin ilk adımları 1985 yılında tamamlanan fizibilite etüdü ile atılmış, 1997 yılında ise güzergah çalışmaları güncellenmiştir. Finansmanı Japon Uluslararası İşbirliği Bankası (JBIC), Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası tarafından sağlanan projenin mühendislik ve yapım süreci 2000'li yılların başında hız kazanmıştır. İlk batırma tüp tünel elemanı 24 Mart 2007'de boğaz tabanına yerleştirilmiş, Kazlıçeşme ve Ayrılık Çeşmesi arasındaki ilk etap 29 Ekim 2013'te, hattın tamamı ise 12 Mart 2019'da işletmeye açılmıştır.
Mühendislik ve Teknik Özellikler
Marmaray, asırlık mühendislik planlarının modern teknolojiyle hayata geçirilmiş halidir. Proje kapsamında 1,4 kilometre batırma tüp tünel, 9,4 kilometre delme tünel, 2,4 kilometre aç-kapa tünel inşa edilmiş; 37 yer üstü istasyonu yenilenirken 3 yeni yer altı istasyonu sisteme dahil edilmiştir. Standart (1435 mm) hat açıklığına sahip güzergahta çalışan modern demiryolu araçları Hyundai Rotem firmasından temin edilmiştir. 25 kV 50 Hz AA katener sistemiyle elektriklenen hatta trenler 60-80 km/sa hızla seyretmektedir.
Arkeolojik Kazılar ve Tarihi Miras
Marmaray inşaatı esnasında 9 Mayıs 2004 tarihinde başlayan arkeolojik kazılar, İstanbul'un saklı tarihini gün yüzüne çıkarmıştır. İstanbul Arkeoloji Müzeleri denetiminde; Anadolu Yakası'nda Üsküdar, Ayrılık Çeşmesi ve Kadıköy; Avrupa Yakası'nda ise Sirkeci, Yenikapı ve Yedikule bölgelerinde kapsamlı araştırmalar yürütülmüştür. Su altında ve karada yapılan çalışmalarda antik gemi batıkları ile binlerce el yapımı tarihi eser bulunmuştur. Bu eşsiz eserlerin sergilenmesi için Yenikapı Aktarma Merkezi bünyesinde özel bir müze kurulması kararlaştırılmıştır.