Erciyes'in Tarihi Komşusu: Lifos Dağı
Lifos Dağı (diğer adıyla Barut veya Kifos Dağı), 3917 metre yüksekliğiyle İç Anadolu Bölgesi'nin birinci, Türkiye'nin ise 5. büyük dağı olan Erciyes Dağı'nın 2509 metre yükseklikteki tepelerinden biridir. Erciyes'in kuzeydoğusunda konumlanan bu tepe, farklı kaynaklara göre 2509, 2503 ya da 2501 metre yüksekliğe sahiptir. Binlerce sene öncesine dayanan köklü bir yerleşim alanı olan Lifos, tarihi hamamları ile ünlü olmasının yanı sıra, söylentiye göre dünyada sabunun ilk kez kullanıldığı yer olarak bilinmektedir.
Tarihçe ve Arkeolojik İncelemeler
Lifos Dağı, Kayseri ilinin Hacılar ilçesi sınırlarında yer alan ve tarih boyunca farklı uygarlıklar tarafından kullanılmış bir yükseltidir. Antik coğrafyacı Strabon'un Geographika adlı eserinde Erciyes çevresindeki doğa olaylarına ve kutsal kabul edilen dağlara dair bilgiler yer almaktadır. 17. yüzyılda seyyah Evliya Çelebi de bölgeden bahsetmiştir. 20. yüzyılın başlarında ise Viyana Doğa Tarihi Müzesi adına Arnold Penter ve Hannover Coğrafya Cemiyeti adına Dr. Gerchard Bartch tarafından yapılan araştırmalarda bölgedeki sur kalıntıları ve çok odalı yapılar tespit edilmiştir. Erciyes'in yüksek alanlarının hem Persler hem de Bizanslılar döneminde dini amaçlarla kullanıldığı ve zirveye yakın mağaraların inziva alanı olarak değerlendirildiği bilinmektedir.
Zirvedeki Sur Duvarları, Yapılar ve Sarnıçlar
Zirveye yakın konumdaki yerleşim alanı yaklaşık 74.375 metrekare büyüklüğündedir. Bu geniş alanın çevresi, toplam uzunluğu 1050 metre olan güçlü surlarla çepeçevre sarılıdır. Bugün temelleri toprak altında gömülü halde yaklaşık 1 metre yüksekliğe sahip olan surların genişliği bazı yerlerde 1,5 metre, bazı yerlerde ise 2 metredir. Surların asırlar öncesindeki orijinal yüksekliğinin yaklaşık 3-4 metre civarında olduğu tahmin edilmektedir. Surlar üzerinde yaklaşık 66 metrede bir yerleştirilmiş toplam 16 adet burç bulunmaktadır. Yerleşim sahasında çoğu tek odalı olan yüzü aşkın yapı bulunmakla birlikte, orta kısımda çok odalı yapılar sıralanmıştır. Dağın en alçak kısmı olan doğu tarafındaki sur dibinde ise 4 adet su sarnıcı yer alır. İki sarnıcın ve buradaki büyük yapının içinde suyun hiçbir zaman eksilmemesi, antik künk sisteminin halen faal olabileceğini düşündürmektedir. Ancak bu yapılar, çeşitli dönemlerde hazine arayıcıları tarafından tahrip edilmiştir.
Günümüzdeki Durumu, Planlaması ve Ulaşım
Lifos Dağı, Türkiye'de ilk defa uygulanan "Dağ Alanları Yönetimi (DAY) ve Planlaması" ilkelerinin ortaya konduğu ve ilk TÜBİTAK projesinin çalışıldığı Erciyes Dağı bölgesinin önemli bir parçasıdır. Günümüzde Lifos Dağı'na araç kullanarak yaklaşık 2300 metre yüksekliğe kadar ulaşmak mümkündür. Hacılar Belediyesi tarafından inşa edilen yollar sayesinde bölgeye erişim oldukça kolaylaşmış, ancak bu erişim kolaylığı kaçak kazı faaliyetlerinin artmasına da zemin hazırlamıştır. Ayrıca "Lifos" adı, günümüzde Kayseri ilinde faaliyet gösteren çeşitli firmalara da ilham kaynağı olmuştur.