Kuzey Anadolu Dağlarının Coğrafi Yapısı ve Sıradağları
Kuzey Anadolu Dağları ya da diğer adıyla Pontus Alpleri, Anadolu'nun kuzeyini kıyıya paralel, birkaç sıra halinde kuşatan orojenez sonucu oluşmuş kıvrım dağlarıdır. Batıdan doğuya doğru Köroğlu Dağları, Ilgaz Dağları, Küre Dağları, Canik Dağları, Köse Dağları, Giresun Dağları, Doğu Karadeniz Dağları, Mescit Dağı, Yalnızçam Dağları, Tecer, Mercan ve Allahuekber Dağları şeklinde sıralanmaktadır. Erzurum-Kars yaylası bölgesinde ise Palandöken Dağları ile Doğu Anadolu Dağları birleşerek bu sıradağ sistemini oluşturmaktadır.
Jeolojik Oluşum Özellikleri ve Toprak Yapısı
Karadeniz Dağları, Alpin Orojenezi sonucu oluşan Alpin kuşağının kuzey Anadolu koludur. Mezozoik devrinde Tetis Okyanusu tabanı olan Anadolu'nun kuzey ve güneyindeki alanlarda tortul malzemeler birikmiş ve bu malzemeler Mezozoik sonunda kıvrılarak su üstüne çıkmıştır. Oligosen sonunda Alp orojenezi en şiddetli hale gelmiş, Anadolu'nun kuzey ve güneyindeki araziler şiddetli kıvrılarak yükselmiştir. Bu yükselme önce Karadeniz Dağları'nda başlamış, daha sonra Toroslar'da gerçekleşmiştir. Oluşan dağlar Tersiyer sonlarında ve Kuaterner başlarında yeniden yükselmiş, Oligosende toplu olarak yükselen dağlar Neojen devrinde aşınarak basıklaşmıştır. Miyosen sonlarından itibaren ise dağları doğu-batı doğrultusunda Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) parçalamaya başlamıştır. KAF'ın etkisiyle oluşan çökmelerde Kelkit, Erbaa-Niksar, Taşova, Boyabat, Suluova, Vezirköprü, Tosya-Ilgaz, Gerede-Çerkeş ve Düzce havzaları oluşmuştur. Mezozoik arazilerin hâkim olduğu kütlelerde; Ilgaz dağlarında metamorfik (başkalaşım) kayaçlar, Kaçkarlarda iç püskürük kayaçlar (granit), Köroğlu Dağları'nda ise dış püskürük andezit kayaçlar hâkimdir.
Dağların Bölümleri ve Ulaşım Ağları
Karadeniz Dağları; Doğu Karadeniz Dağları, Orta Karadeniz Dağları ve Batı Karadeniz Dağları olmak üzere üç ana bölüme ayrılır. En yüksek alan olan doğu bölümünde, yüksekliğin fazla olmasından dolayı başta Kaçkar Dağları olmak üzere güncel buzullar yer almaktadır. Deniz kenarında birinci sırada Rize Dağları ve Giresun Dağları uzanırken, 3.000 metreyi geçen zirvelerden en yükseği 3.937 metre ile Kaçkar Dağı zirvesidir. Bu dağların yüksekliği ulaşımı zorlaştırmakta olup, yüksek geçitlerden sağlanan ulaşım için tünel açma çalışmaları yürütülmektedir. Bu kapsamda 2023 metre yüksekliğindeki Zigana Geçidi, Doğu Karadeniz'i iç kesimlere bağlayan ve tarihi İpek Yolu'nun da geçtiği önemli bir geçittir; günümüzde buranın yerine Trabzon'u İran'a bağlayan transit ticaret yolu üzerindeki yeni Zigana Tüneli kullanılmaktadır. Orta Karadeniz Dağları (Canik Dağları) ise 1.000-1.500 metre yüksekliğiyle daha alçaktır ve bu durum iç kesimlere ulaşımı kolaylaştırarak Samsun'un bölgenin en büyük kenti olmasını sağlamıştır. Batı Karadeniz bölümünde ise dağlar üç sıra halinde paralel uzanır; güneyde Köroğlu, ortada Ilgaz ve kuzeyde Küre Dağları bulunur. Bu dağların arasına Düzce Ovası, Bolu Ovası ve Kastamonu Ovası sokulmaktadır.
Bitki Örtüsü Kuşakları ve Coğrafi Etkiler
Kuzey Anadolu Dağları'nda yükseklik arttıkça bitki örtüsü belirgin kuşaklara ayrılır. Kıyı şeridinde 250 metre yüksekliğe kadar maki ve psödomaki gibi Akdeniz çalı türleri görülür. 1200 metreye kadar gürgen, kayın ve kızılağaç gibi ağaçların hâkim olduğu sık, gür ve nemcil geniş yapraklı ormanlar; 1000-1500 metre arasında karışık ormanlar; 1200/1500 metreden 2000 metreye kadar ise iğne yapraklı ormanlar yer alır. 2000 metrenin üzerinde ise özellikle Doğu Karadeniz'de Alpin çayırlar uzanır. Dağların kıyıdan hemen sonra birden yükselmesi sonucu boyuna kıyı tipi görülür ve dar bir kıyı şeridi oluşur. Çarşamba Ovası, Bafra Ovası ve Sinop Yarımadası başlıca çıkıntılardır. Bu coğrafi yapı yamaç yağışlarına yol açarak kıyı şeridinin bol yağış almasını sağlar; nitekim Türkiye'nin en yüksek yıllık ortalama yağışı 2400 mm ile Rize'ye düşmektedir. Dağların güneyine nemli hava ulaşamadığı için Gümüşhane ve Bayburt gibi iç kısımlarda karasal iklim etkileri görülür. Son olarak, eğimli arazide tarımsal makine kullanımı sınırlıdır; bu sebeple Trabzon 185 adet, Rize ise 41 adet traktör ile Türkiye'de en az traktöre sahip iller durumundadır.