Köse İlçesine Genel Bakış
Gümüşhane ilinin güneyinde, Bayburt il sınırında yer alan Köse, etrafı Kelkit, Gümüşhane merkez ve Demirözü ilçeleriyle çevrili sakin ve tarihi bir yerleşimdir. Yüzölçümü 353 km² olan bu şirin ilçe, deniz seviyesinden ortalama 1.575 metre yükseklikte kurulmuştur. Coğrafi konumu itibarıyla Gümüşhane il merkezine 45 km uzaklıkta, güney-güneydoğu istikametinde bulunur. Yerleşimin hemen doğusundan D885 Gümüşhane-Erzincan yolu ile D052 Erzincan-Bayburt yolu geçmektedir. Bahçelievler, Cumhuriyet, Fatih, Yavuz Selim ve Yeni olmak üzere beş mahalleden oluşan Köse'nin batı yönünden Köse Çayı akmakta ve bu akarsuyun yukarı kısmında yerel tarım ve su ihtiyacını karşılayan Köse Barajı yer almaktadır.
Tarihçe ve Kuruluş Süreci
Köse ilçesinin köklü tarihi, Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki idari kayıtlara kadar uzanmaktadır. Osmanlı'nın 1530 yılında gerçekleştirdiği tahrir kaydında yerleşim, Bayburt sancağının Kelkit nahiyesine bağlı bir köy olarak yer almaktadır. 1835 yılında yapılan ve yalnızca erkek nüfusun sayıldığı demografik çalışmada köy statüsündeki bu yerleşimde 60 hanede 154 erkeğin yaşadığı kaydedilmiştir. 1876 yılına gelindiğinde ise hane sayısı 72'ye, toplam nüfus ise 233 kişiye ulaşmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında, 1916 yılında Rus işgaline uğrayan bölge, 15 Aralık 1917'de imzalanan Erzincan Mütarekesi sonrasında Rus birliklerinin çekilmesiyle 17 Şubat 1918 tarihinde işgalden tamamen kurtulmuştur.
Cumhuriyet Dönemi İdari Yapısı
Köse, 1918 yılında Kelkit kazasının bir nahiyesi olarak idari yapısını korumuş; Cumhuriyet döneminde Gümüşhane'nin 1924 yılında il statüsü almasının ardından Kelkit kazasına bağlı bir bucak merkezi haline getirilmiştir. Yerleşim, 22 Şubat 1954 tarihinde belde belediyesi statüsüne kavuşmuş ve gelişimini sürdürerek 19 Haziran 1987 tarihli ve 3392 sayılı kanunla bağımsız bir ilçe haline gelmiştir. Günümüzde Gümüşhane ilinin nüfus bakımından en küçük ilçesi konumundadır.
Zengin Folklorik Kültür ve Yöresel Dil
Köse ilçesi, kültürel yapısı bakımından Gümüşhane'nin diğer bölgelerinden belirgin farklılıklar gösterir. Yörede genel Karadeniz kültürünün aksine Horon oynanmaz; halk oyunları ve folklorik açıdan tamamen Bayburt/Çoruh-Bar bölgesinin etkisi altında yer alır. İlçede düğün ve şenlik gibi etkinliklerde Başbar, İkinci Bar, Sekme, Hoynare, Dello, Koçeri, Tamzara, Tavuk Barı, Papuri ve Şiro gibi zengin halk oyunları yaygın olarak icra edilmektedir. Benzer şekilde, halkın günlük yaşamında kullandığı konuşma dili de Doğu Karadeniz veya genel Gümüşhane ağzından farklılık arz etmekte olup, Çoruh Havzası ile Kuzeydoğu Anadolu ağızlarına büyük bir yatkınlık göstermektedir.