Konya'nın Selçuklu ilçesine bağlı Sille mahallesinde, Sille deresinin güneyinde konumlanan Çay Camii, bölgenin önemli bir kültürel miras varlığıdır. Sille'nin eski çarşısının merkezinde yer alan tarihi yapı, derenin (çay) kıyısında yer alması sebebiyle bu isimle anılmaktadır. Caminin hemen önünde, derenin iki yakasını birbirine bağlayan ve camiye geçişi sağlayan tarihi bir köprü yer alır. Yapının ahşap işçiliği, Selçuklu dönemi ahşap işçiliğinin bir devamı olarak değerlendirilmektedir.
Çay Camii Tarihçesi ve Restorasyon Çalışmaları
Caminin kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte 19. yüzyılda inşa edildiği düşünülmektedir. Yapıda yer alan ahşap minber, 19. yüzyıl geç dönem Osmanlı süslemelerinin özelliklerini taşımaktadır. Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait olan cami, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu kararıyla 1991 yılında tescil edilmiştir. Zaman içinde çeşitli onarımlardan geçen cami, 1976 yılında Silleli iş insanı Halil İbrahim Sayar öncülüğünde büyük bir onarım görmüştür. Daha yakın dönemde ise 2012-2013 yılları arasında Selçuklu Belediyesi tarafından restore edilmiştir. Bu son restorasyon çalışmaları sırasında caminin müştemilatında tarihi bir Kâbe örtüsü bulunmuştur. Sille Medresesi'nin kurucusu Mehmet Efendi'ye ait olduğu ve oğlu Musa Kazım Efendi ile Sille'ye getirildiği düşünülen 35x66 cm ebatlarındaki bu eserin üzerinde Bakara Suresi, Esma-ül Hüsna ve Kelime-i Tevhid nakşedilmiştir.
Mimari Yapısı ve Öne Çıkan Özellikleri
İki katlı olarak tasarlanan cami, eğimli arazi yapısına uyum sağlayacak şekilde planlanmıştır. Başlangıçta alt katı mektep ve depo, üst katı ise ibadet alanı olarak düzenlenmiştir. Eski çarşının aktif olduğu dönemde kalabalık bir çarşı camisi olarak hizmet veren yapı, çarşının kapanmasının ardından mahalle camisine dönüşmüştür. Caminin harim bölümü dörtgen planlı ve dikey düzenlemeye sahiptir. Harim alanına kuzey duvarda yer alan kapıdan giriş sağlanır. Bu alanda minber duvarına dik, beşerli iki sıra halinde uzanan toplam 10 adet taşıyıcı ahşap direk yer almaktadır. Caminin minberi güney duvara bitişik ve batı duvarına yakın şekilde konumlandırılmıştır. İç mekan, kuzey ve güney duvarlarında beşer, doğu ve batı duvarlarında ise sekizer adet olmak üzere toplam 26 pencere ile aydınlatılmaktadır. Harimin kuzey bölümündeki üst kat ise imam odası ve kadınlar mahfili olarak düzenlenmiştir.
Dikdörtgen planlı son cemaat yeri, harim bölümünün kuzey duvarına paralel olarak inşa edilmiştir ve son cemaat yerine iki yandaki merdivenler yardımıyla ulaşılmaktadır. Yapının kuzeydoğu köşesinde camiye bitişik şekilde yükselen minareye, son cemaat yerinin üst katında bulunan kapıdan geçiş sağlanır. Minarenin silindirik gövdesi altta taş bir bilezikle, üstte ise yine taş bir bilezik ve mavi çini bordürle çevrelenmiştir. Çay Camii'nin ahşap sütunları, kürsüsü, mihrabı ve ahşap minberi sanatsal açıdan en çok dikkat çeken ve görülmeye değer unsurlarını oluşturmaktadır.