Kızılırmak Coğrafyası ve Konumu
Kızılırmak, İç Anadolu Bölgesi'nin Orta Kızılırmak Bölümü'nde, Çankırı il merkezine 56 kilometre uzaklıkta yer alan bir ilçedir. Toplamda 493.000 dekar yüz ölçüme sahip olan ilçenin kuzey ve kuzeybatısında Çankırı il merkezi, batı ve güneyinde Kırıkkale'nin Sulakyurt ilçesi, güneydoğusunda Çorum'un Sungurlu ilçesi, doğusunda ise Çorum'un Bayat ilçesi bulunmaktadır. Bölge arazisinin büyük bölümü oligosen-miosen (Tersiyer) dönemi formasyonları ile holosen (Kuaterner) dönemi formasyonlarından oluşmakta olup, ortalama deniz seviyesi yüksekliği 555 metredir.
Yeryüzü Şekilleri ve Karasal İklim Yapısı
İlçenin morfolojik yapısı, adını aldığı Kızılırmak nehri kenarında uzanan ovalık düzlükler ve bu ovaları çevreleyen tepeliklerden meydana gelir. Kuzey sınırını Kursiyer Dağı (1100 m), batı sınırını ise Bozkır Dağı (1050 m) çizer. Ayrıca Hacılar köyü güneyindeki Kızılbayır Tepe (702 m) ve Aşağıalagöz köyünün batısındaki Sivri Tepe (700 m) gibi çeşitli yükseltiler mevcuttur. Çevresine göre alçakta kalan oluk biçimindeki konumu sayesinde karasal iklimi biraz daha yumuşaktır. Yıllık ortalama sıcaklığın 22 °C civarında seyrettiği ilçede, en sıcak dönem haziran-ağustos, en soğuk dönem ise aralık-şubat ayları arasındadır. Yağışlar ilkbahar aylarında artış gösterirken, kışın kar olarak düşer. Yaz aylarında yaşanan kuraklık ise tarımsal üretim üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.
Kızılırmak Nehri ve Sulu Tarım Faaliyetleri
Bölge ekonomisinin temelini tamamen tarım oluşturmakta ve burası bir tarım kasabası görünümü sunmaktadır. İlçeye hayat veren en önemli unsur olan Kızılırmak nehri, Devlet Su İşleri'nin sulama kanalı projeleriyle birlikte 1990 yılından sonra sulu tarım olanaklarını artırmıştır. Bölgede kahverengi topraklar yaygın olarak bulunurken, nehir kıyısındaki ovalarda verimli alüvyal topraklar, ilçe merkezi civarında ise kolivyal topraklar yer alır. Kötü drenaj sistemi nedeniyle arazilerde çeltik (pirinç) üretimi ağırlık kazanmıştır. Son on yılda yapılan çeltik tarımı ilçe ekonomisini canlandırmış olsa da potansiyeli artırmak adına çalışmalar sürmektedir.
Tarihsel Geçmiş ve Yerleşim Kökenleri
Kızılırmak havzasındaki yerleşimlerin kökeni, elverişli su kaynakları ve verimli toprakları sayesinde çok eski dönemlere uzanmaktadır. Eski Türk boylarından biri olan İnallı Ballı boyu, buraya ilk yerleşen topluluktur ve ilçenin bilinen ilk ismi de bu boydan gelmektedir. Hayvancılıkla uğraşan bu ilk toplulukların ardından yerleşim yeri "Hüseyinli" adını almış, son olarak ise günümüzdeki ismi olan "Kızılırmak" olarak değiştirilmiştir. Tarımda makineleşmenin artması ve ekonomik sınırlılıklar nedeniyle dışarıya göç veren ilçede nüfusun büyük kısmı köylerde yaşamakta ve tarım sektöründe faaliyetlerini sürdürmektedir.