Kios Antik Kenti'nin Coğrafi Konumu ve Stratejik Önemi
Kios (Grekçe: Kίος veya Κῖος), günümüzde Marmara Denizi olarak bilinen Propontis kıyısında, antik Bithynia ve Misya bölgelerinde yer alan stratejik öneme sahip antik bir Yunan şehriydi. Tarih boyunca Herodot, Ksenofon, Aristoteles, Strabon ve Apollonius Rhodius gibi ünlü antik yazarlar tarafından zikredilen kent, Kios Körfezi veya Cianus Sinus olarak adlandırılan körfezin başında, Arganthonius Dağı'nın eteklerinde kurulmuştur. İç bölgeler için doğal bir liman görevi üstlenen Kios, coğrafi konumu sayesinde Frigya bölgesinin en elverişli ticaret merkezlerinden biri haline gelmiş ve büyük bir ticari önem kazanmıştır. Antik kaynaklarda Ascania Gölü'nün sularını Kios Körfezi'ne boşaltan kanalla ilişkilendirilen Cius Nehri, Hylas Nehri ve Ascanius Irmağı gibi akarsuların kentin yakınlarında yer aldığı veya kenti denizle bağladığı belirtilmektedir.
Mitolojik Kökenler ve Kuruluş Efsaneleri
Yaşlı Plinius'un aktardığı bilgilere göre bir Milet kolonisi olarak kurulan Kios, zengin mitolojik anlatılarıyla antik dünyada ün kazanmıştır. Efsaneye göre, Altın Post'u aramak üzere yola çıkan Argonotlar kafilesinin Kolhis yolculuğu sırasında, Herakles'in yoldaşlarından Hylas su almak için buraya gitmiş ve su perileri tarafından alıkonularak kaçırılmıştır. Herakles'in bir diğer yoldaşı olan Kios ise, Kolhis dönüşünde bu bölgede kalarak şehri yeniden kurmuş ve şehre kendi adını vermiştir. Plinius'un bahsettiği Hylas ve Kios nehirleri, kentin bu efsanevi kurucularını ve periler tarafından kaçırılan gencin hatırasını yaşatan coğrafi unsurlar olarak zikredilmektedir.
Pers İstilası, Krallık Dönemi ve Sikke Basımı
Kios, tarihi boyunca pek çok istila ve yeniden inşa sürecinden geçmiştir. MÖ 499 yılında Sardis'in yakılmasının ardından Pers İmparatorluğu tarafından ele geçirilen kent, ilerleyen süreçte Delos Birliği'nin de bir üyesi olmuştur. Aetolya Birliği'ne de katılan Kios, İkinci Makedonya Savaşı sırasında (MÖ 200-197) Makedonya Kralı V. Filippos tarafından yıkılmıştır. Filippos, kenti harap etmesinde kendisine yardım eden Bithynia Kralı I. Prusias'a vermiştir. Kral I. Prusias, şehri Prusias (Latince: Prusias ad Mare, 'Denizdeki Prusias') adıyla yeniden inşa etmiştir. Antik İpek Yolu üzerinde önemli bir halka olan ve zengin bir kent olarak tanınan Kios'ta basılan sikkelerin üzerinde, Roma imparatorluk döneminde 'Κιανων' (Kianon) ifadesi yer alırken, Prusias döneminde 'Προυσιεων των προς θαλασsan' (Denizdeki Prusiaslılar) ibaresi kullanılmıştır.
Erken Hristiyanlık Dönemi ve Günümüzdeki Durumu
Kios, erken dönem Hristiyanlıkta da önemli bir dini merkez ve piskoposluk makamı haline gelmiştir. Kentin piskoposlarından Cyrillus MS 325 yılındaki Birinci İznik Konsili'ne katılırken, Theosebius ise Birinci Efes Konsili'nde yer almıştır. Başlangıçta Nikomedia'ya (İzmit) bağlı bir yardımcı piskoposluk olan Kios, 7. yüzyıldan itibaren özerk (otosefal) bir başpiskoposluk haline gelmiştir. Günümüzde ise Katolik Kilisesi tarafından bir itibari piskoposluk makamı olarak listelenmektedir. 1923 yılındaki nüfus mübadelesi neticesinde kentteki Rum mülteciler Yunanistan'a göç ederek Argolida bölgesinde Nea Kios kasabasını ve Pieria bölgesinde Paralia köyünü kurmuştur. Günümüzde antik limandan ve kentten geriye sadece az sayıda kalıntı kalmış olup, modern Gemlik ilçesi antik kentin biraz batısında yer almaktadır.