Kelkit Coğrafyası ve Genel Özellikleri
Gümüşhane'nin yüzölçümü bakımından en büyük ilçesi konumunda olan Kelkit, aynı zamanda il genelindeki toplam nüfusun yaklaşık %27'sini bünyesinde barındırmaktadır. Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan ilçe, deniz seviyesinden 1.408 metre yükseklikte konumlanmış olup, zengin coğrafyasıyla tarih boyunca önemli bir yerleşim birimi olmuştur.
Kelkit İsminin Etimolojik Kökeni
Antik çağ coğrafyacısı Strabon'un çalışmalarına göre, Pharnakeia (Giresun) ve Trapezus (Trabzon) dolaylarında yaşamış olan Appaitler halkı Kelkit soyundan gelmektedir. Bu tespitten hareketle Bilge Umar, Kelkit kelimesinin Luvice 'Kar-ka' ve Doruk Yeri manasına gelen 'Kra-ka' kelimelerinden türeyerek günümüze 'Kerka' kelimesinden ulaştığını savunmaktadır. Diğer taraftan araştırmacı Paul Wittek ise Kelkit Çayı'nın antik dönemden itibaren Yunanca kurt anlamına gelen 'Lykos' ismiyle anıldığını, Ermenilerin ise bu ismi Kurt Irmağı manasındaki 'Gail-Get' kelimesine çevirdiğini ve Kelkit adının zamanla bu kelimeden türediğini ileri sürmüştür.
Geç Bakır Çağı'ndan İmparatorluklara Kelkit Tarihi
Bölge genelinde gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar, Kelkit ve çevresinin Geç Bakır Çağı dönemine tarihlenen keramik parçaları ışığında MÖ 3000 dolaylarına kadar uzanan köklü bir yerleşim geçmişine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Kelkit'in güneydoğusunda konumlanan Sadak köyü sınırlarındaki Satala kenti, Karadeniz ve Kapadokya bölgeleri arasındaki stratejik ulaşım aksında yer alması nedeniyle uzun yıllar önemini muhafaza etmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde kritik bir sınır şehri ve askeri üs olarak hizmet veren Satala antik kentinde, Roma ordusunun ünlü XV. Apollinaris Lejyonu konuşlanmıştır.
İdari Dönüşümler ve Yakın Tarih
Tarih sahnesinde sırasıyla Hititler, Urartular, Ahamenişler (Pers), Makedonlar, Pontus Krallığı, Roma ve Bizans egemenliği altına giren Kelkit, daha sonra Bizanslılar ile Emeviler ve Abbasiler arasında el değiştirmiştir. Malazgirt Savaşı'nın (1071) ardından Anadolu Selçuklu hâkimiyetine giren bölgeye, 14. yüzyılın ikinci yarısından sonra Çepniler yerleşmiştir. Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon'u fethinden sonra Osmanlı sınırlarına dahil olan yöre, Çaldıran Seferi (1514) sonrasında kesin olarak Osmanlı idaresine geçmiştir. 1870 yılında belediye teşkilatının kurulduğu kazada ilk belediye başkanlığını Mikdatbeyzâde Hasan Efendi üstlenmiştir. Birinci Dünya Savaşı esnasında 22 Temmuz 1916'da Rus kuvvetlerince işgal edilen Kelkit, 4 Şubat 1918 tarihinde Rusların çekilmesiyle ve akabinde gelişen süreçle bağımsızlığına kavuşmuştur.