Samsun'un Doğa ve Tarih Kapısı: Kavak
Samsun-Ankara karayolu üzerinde, deniz seviyesinden ortalama 569 metre yükseklikte yer alan Kavak, Orta Karadeniz'i İç Anadolu'ya bağlayan stratejik konumu ve köklü geçmişiyle Samsun'un en önemli ilçelerinden biridir. Batısında Havza, doğusunda Asarcık, kuzeyinde İlkadım ve Bafra, güneyinde ise Ladik ilçeleriyle komşu olan Kavak, engebeli arazi yapısı ve gür ormanlarıyla doğaseverler için eşsiz bir geçiş güzergahı sunar. Bölgede karasal iklimin daha baskın olduğu geçiş iklimi hüküm sürmektedir. İlçenin en yüksek noktası olan Hacılar Dağı, Karadeniz'e dökülen Mert Irmağı'nın doğduğu kaynak olarak coğrafi bir öneme sahiptir.
Erken Tunç Çağı'ndan Günümüze Kale Doruğu Höyüğü
Kavak'ın kuzeyinde yer alan Kale Doruğu Höyüğü, ilçenin tarihsel sürekliliğini kanıtlayan en değerli sit alanıdır. 1942 yılında Müzeler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından yapılan ön kazı ve araştırmalarda, MÖ 3500-2000 yıllarına ait eserler bulunmuş ve buradaki ilk yerleşimin Erken Tunç Çağı'na kadar uzandığı belgelenmiştir. Höyükte gerçekleştirilen çalışmalarda Bakır Çağı, Erken Helenistik Dönem, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait çok sayıda esere rastlanmıştır. Bu veriler, Kale Doruğu'nun çağlar boyu kesintisiz bir yerleşim alanı olduğunu açıkça göstermektedir. Stratejik konumu nedeniyle Amasya-Samsun yolunu kontrol altında tutmak isteyen Hititler, yayılma dönemlerinde buraya askeri bir garnizon kurmuşlardır.
Medeniyetlerin ve İnançların Buluştuğu Topraklar
Bölgede varlığı kanıtlanan en eski topluluk Hitit egemenliğini benimsemiş yarı göçebe ve savaşçı bir kavim olan Kaşkalardır. Tarih boyunca sırasıyla MÖ 1200'lerde Friglerin, MÖ 7. yüzyılda Miletlilerin, MÖ 3. yüzyılda ise Pontus Krallığı'nın yönetimine giren Kavak, daha sonra Romalıların egemenliğine girmiştir. 1. yüzyılda Hz. İsa'nın havarilerinden Aziz Andre ve Pier'in bölgeye gelişiyle halk Hristiyanlıkla tanışmıştır. İslam dini ise Abbasiler döneminde (750-1528) Malatya-Tokat üzerinden bölgeye ulaşan Müslümanlar aracılığıyla tanıtılmıştır. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nin ardından Selçuklu idaresine geçen bölge, özellikle Çepni Türkmen boylarının Trabzon, Ünye ve Kavak hattından başlattığı yerleşim faaliyetleriyle Karadeniz'in Türkleşmesinde tarihi bir rol oynamıştır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Ulaşım ve Sosyo-Ekonomik Hayat
Kavak, Osmanlı döneminde Yıldırım Beyazıt Han tarafından Anadolu Türk birliğini sağlamak amacıyla İsfendiyaroğulları'ndan alınmış, 1418 yılında Çelebi Mehmet döneminde ise kesin olarak Osmanlı idaresine geçmiştir. 1518 tarihli tapu tahrir defterlerinde Canik Sancağı'na bağlı bir köy (karye) olarak adı geçen yerleşim, 1839'da bucak, 1934 yılında ise ilçe teşkilatına dönüştürülmüştür. Günümüzde temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olan ilçede buğday, arpa, yulaf ve mısır gibi tahılların yanı sıra şekerpancarı, patates ve tütün yetiştirilmektedir. Sanayi yapısı kireç, tuğla ve kiremit üretimine dayanan Kavak, zengin akmeşe, karameşe, gürgen ve kayın ormanlarıyla kaplı yeşil doğası ve Samsun il merkezine olan 50 kilometrelik kolay ulaşımıyla keşfedilmeyi bekleyen bir seyahat rotasıdır.