Karahöyük 1'in Konumu ve Genel Yapısı
Karahöyük 1, Konya il merkezinin yaklaşık 7 km güneybatısında, Meram ilçesi sınırları içinde yer alan arkeolojik bir höyüktür. Konya il sınırları içerisinde aynı adı taşıyan birden fazla yerleşim bulunması nedeniyle burası literatürde Karahöyük 1 olarak adlandırılmıştır. Höyük, biri diğerlerinden daha büyük olan toplam on bir adet tepecikten oluşmaktadır. Bu tepeler üzerindeki yerleşim alanı 1.000 x 500 metre genişliğe kadar ulaşmaktadır. Kazı alanındaki açmalardan birinde, 29 metre derinlikte ana toprağa ulaşılmış olması höyüğün oldukça kalın bir dolgu tabakasına sahip olduğunu göstermektedir.
Kazı Çalışmaları ve 27 Katmanlı Tabakalanma
Höyükteki bilimsel kazı çalışmaları ilk olarak 1953 yılında Ord. Prof. Dr. Sedat Alp başkanlığında başlatılmıştır. Yüzey toplamalarında Bizans, Roma ve Frig dönemlerine ait çanak çömlek parçaları tespit edilmiş olmasına rağmen, yapılan kazılarda bu dönemlere ait herhangi bir mimari yapı saptanamamıştır. Kazı çalışmalarında Geç Kalkolitik Çağ'dan başlayıp Orta Tunç Çağı'na kadar uzanan toplam 27 yerleşim tabakası belirlenmiştir. Bu tabakalanmanın I. ile IV. katmanları Orta Tunç Çağı ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı'nı, V. ile VI. katmanları Erken Tunç Çağı III'ten Orta Tunç Çağı'na geçiş evresini, VII. ile XI. katmanları Erken Tunç Çağı III'ü, XII. ile XVII. katmanları Erken Tunç Çağı II'yi ve son olarak XVIII. ile XXVII. katmanları Erken Tunç Çağı I ile Geç Kalkolitik Çağ'ı temsil etmektedir.
Kültür Yapıları, Ege Ticareti ve Önemli Buluntular
Erken Tunç Çağı III evresine ait olan VII. tabakada, bir salon ve onu çevreleyen küçük odalardan oluşan anıtsal bir yapı açığa çıkarılmıştır. İçerisinde ocaklar ve sunaklar barındıran bu yapının, ana tanrıçaya adanmış bir tapınak olduğu ileri sürülmektedir. Benzer şekilde bir alt katman olan VIII. tabakada da benzer bir tapınak yapısı ortaya çıkarılmış olup, bu tapınak-saray yapısının Kültepe'deki örneklerle benzerlik gösterdiği belirtilmektedir. Höyüğün çanak çömlek biçimleri Alacahöyük kral mezarları ve Troya II ile çağdaştır. Troya II'de ilk kez görülen insan yüzlü kapların Karahöyük 1'in tüm tabakalarında yer alması dikkat çekicidir. Ayrıca XII. ile XXII. tabakalar arasında rastlanan ve Ege kökenli olan "Erken Ege malları" örnekleri, Konya bölgesi ile Ege arasındaki ticari ilişkilerin Erken Tunç Çağı ortalarından itibaren sürdüğünü kanıtlamaktadır.
Gömü Geleneği ve Deprem Sonrası Terk Ediliş
Karahöyük 1'de yerleşim içi gömü geleneğini yansıtan çeşitli mezar buluntuları ele geçirilmiştir. Alanda küp mezarların yanı sıra sanduka mezarlar da tespit edilmiştir. Höyüğün V. tabakasında, ağız ağıza yan yatırılmış iki küp içinde hocker (ana rahmindeki gibi bükülmüş) pozisyonunda, başı doğuya dönük bir gömüt bulunmuştur. Bu gömütün yanında armağan olarak bırakılmış küçük bir testi, Suriye tipi bir şişe, tunç küpe, baş kısmında bir tunç iğne ve belinde 20 cm uzunluğunda başka bir tunç iğne yer almaktadır. Asur Ticaret Kolonileri Çağı'nda kuleli, anıtsal kapılı ve kalın bir surla korunan bu yerleşme, MÖ 3. binyıl sonu ve MÖ 2. binyıl başında bir beyliğin başkenti görünümündedir. Kazılarda kerpiç duvarların hiç bozulmadan devrildiği ve bu devrilen duvarların altında bir hayvana ile uzun boylu bir insana ait iskeletlerin bulunduğu saptanmıştır. Bu veriler, Karahöyük 1 yerleşiminin yıkıcı bir deprem sonrasında terk edildiğini göstermektedir.