Kamacha (Kamaşa veya Camacha), antik Roma İmparatorluğu'nun III. Ermenistan eyaletinde yer alan son derece önemli bir tarihi yerleşimdir. İlk adının Kamaşa veya Camacha olduğu bilinen bu antik yerleşim, zaman içerisinde Kamaşus, Kamaşum ve Kamaşe gibi farklı telaffuzlarla da anılmıştır. Tarihi kalıntıları ve geçmişiyle büyüleyici bir hikayeye sahip olan bu antik bölge, günümüzde Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Erzincan ilinin Kemah ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Kamacha'nın Köklü Tarihi ve Aramazd Tapınağı
Yerleşimin tarihi, bölgenin dini ve kültürel açıdan ne kadar büyük bir öneme sahip olduğunu gözler önüne sermektedir. Kamacha'da bir dönem, Ermenistanlı Aziz Krikor'un emriyle yok edilen, içerisinde çok sayıda edebi eseri ve anıtı barındıran ünlü Aramazd tanrısının tapınağı yer almaktaydı. Aynı zamanda Ermeni krallarına ait değerli hazinelerin ve birçok kraliyet naaşının buraya gömüldüğü bilinmektedir. Bu özel durum sebebiyle yerleşimin adının, Ermenicede "ceset" anlamına gelen Gamakh kelimesinden türediği kabul edilmektedir. Doğu sınırlarını Müslümanların düzenlediği akınlardan korumak isteyen Bizans imparatorları da 11. yüzyılın başına kadar bu stratejik noktada oldukça güçlü askeri garnizonlar konuşlandırmışlardır.
Kilise Tarihindeki Yeri ve Piskoposluk Merkezi
Kamacha, Hristiyanlık ve kilise tarihi açısından da önemli bir merkez niteliğindedir. Kayıtlara göre Kamaşa piskoposluk merkezi, 7. yüzyıldan önce kilise tarihinde doğrudan yer almamaktadır; nitekim yaklaşık 640 yılına tarihlenen Epiphanios'un Pseudo-Ecthesis belgesinde burası henüz bir piskoposluk olarak geçmemektedir. Ancak 681 yılında toplanan Üçüncü Konstantinopolis Konsili'ne katılan Yorgos, tutanakları "Daranalis veya Kamaşa piskoposu" sıfatıyla imzalamıştır. Bölge, 9. yüzyılın sonlarına doğru Bizans İmparatoru Filozof Leo tarafından Sebaste metropolitliğinden çıkarılarak doğrudan bir metropolitlik merkezine dönüştürülmüş ve zamanla bünyesinde sekize kadar suffragan piskoposluğu barındırmıştır.
Günümüzdeki Durumu ve Ulaşım
Her ne kadar 15. yüzyıla gelindiğinde yerleşim yeri fiziksel olarak ortadan kalkmış olsa da, dini unvanı varlığını sürdürmüştür. 1941 yılına kadar normal bir piskoposluk olarak kabul edilen bu dini makam, bu tarihten sonra başpiskoposluk düzeyine yükseltilmiştir. Günümüzde Katolik Kilisesi tarafından unvan piskoposluğu olarak listelenen bu önemli tarihi mirasın yer aldığı bölgeye, Erzincan ilinin Kemah ilçesi üzerinden karayolu ile ulaşılabilmektedir. Hem Doğu Anadolu'nun muazzam coğrafyasını keşfetmek hem de Roma, Bizans ve antik Ermenistan dönemlerinin izlerini barındıran bu tarihi atmosferi solumak isteyen seyahat severler için Kemah, görülmeye değer destinasyonlardan biridir.