Kabardeyce Nedir ve Coğrafi Dağılımı
Kabardeyce, diğer adlarıyla Kabardey Çerkesçesi veya Doğu Çerkesçesi, çoğunluğu Kabartay-Balkarya'da yaşamakta olan Kabardeyler ile Besleneyler tarafından konuşulan, Kuzeybatı Kafkas dilleri ailesinin Çerkes dilleri grubuna mensup bir dildir. Adigece ile karşılıklı anlaşılabilirlik oranı oldukça yüksek olan Kabardeyce, Rusya Federasyonu bünyesindeki Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes cumhuriyetlerinde resmi dil olarak kabul edilmiştir. Bu bölgelerin dışında Suriye, Ürdün, Türkiye ve Rusya'nın Krasnodar ile Stavropol Krayı bölgelerinde de konuşulmakta olup konuşan kişi sayısının 1 milyon civarında olduğu öngörülmektedir.
Tarihsel Süreç ve Alfabe Değişiklikleri
Kabardeyce, tarihsel süreçte farklı yazı sistemleriyle yazılmıştır. Dil, 1924 yılından önce Arap alfabesi kullanılarak yazılırken, 1924-1936 yılları arasında Latin alfabesine geçiş yapılmış ve 1936 yılından itibaren ise Kiril alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Diğer tüm Kuzeybatı Kafkas dillerinde olduğu gibi karışık bir gramer yapısına sahip olan Kabardeyce; Baksan (standart edebiyat dili), Terek, Malka ve Kuban-Zelençuk gibi farklı lehçe ve ağız gruplarına ayrılmaktadır.
Diasporadaki Durumu ve Türkiye'deki Yaygınlığı
1864 yılındaki büyük Adıge sürgünü neticesinde göçmen dili haline gelen Kabardeyce; günümüzde Türkiye, Suriye, Ürdün, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği ülkelerinde varlığını sürdürmektedir. Türkiye'de özellikle Kayseri'nin Uzunyayla yöresi başta olmak üzere Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Kahramanmaraş, Adana, İçel, Ankara, Eskişehir ve Balıkesir'in Bandırma ilçesindeki Yeni Sığırcı mahallesi gibi yerlerde konuşulmaktadır. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti'nde yayın yasağının kaldırılmasıyla birlikte 2004 yılından bu yana haftalık olarak TRT-3 ve Radyo 1 kanallarında Kabardeyce radyo ve televizyon yayınları yapılmaktadır.
Eğitim ve Yayıncılık Faaliyetleri
Kabardeyce, Nalçik ve Çerkessk devlet üniversitelerinde ve araştırma enstitülerinde bilimsel düzeyde öğretilmekte ve incelenmektedir. Kafkasya'daki okullarda seçmeli ders olarak okutulan bu dilde, aylık 'Oşhamaho' edebiyat dergisi ile haftalık 'Adıge psatle' gazetesi yayımlanmaktadır. Rusya Federasyonu'ndaki eğitim politikalarında yaşanan dönemsel değişimlerin ardından, 2007-2008 eğitim döneminde dönemin devlet başkanı Arsen Kanoko desteğiyle pilot okullarda bilgisayar destekli materyallerle Kabardeyce eğitime başlanmış ve kademeli bir geçiş süreci planlanmıştır.