İzmir'in Konak ilçesindeki tarihi Kemeraltı Çarşısı içerisinde yer alan Kestanepazarı Camii (eski adlarıyla Kızıl İbrâhim Camii veya Ahmed Ağa Camii), Başdurak Camii ile Şadırvanaltı Camii arasında kestane pazarı olarak bilinen bölgede inşa edilmiştir. Evliya Çelebi'de kayıtlı bulunan kitabesine göre Hicri 1078 (Miladi 1667-68) yılında Baruthâne-i Âmire nâzırlığı yapan Eminzade Hacı Ahmed Ağa tarafından yaptırılmıştır. Günümüze yakın tarihte yapılan yeni kitabede ise yapım tarihi Hicri 1079 (Miladi 1663) olarak belirtilmektedir. Eski vakıf kayıtlarında yapının Hacı Ahmed Ağa Camii ve Kızıl İbrâhim Camii isimleriyle de anıldığı bilinmektedir.
Mimari Yapısı ve Restorasyon Tarihi
Kesme taş ve moloz taştan inşa edilen iki katlı yapı, çok sayıda dükkân ve deponun bulunduğu bir altyapı üzerine kurulmuştur. Geniş bir avluya sahip olan cami, kare planlı ibadet mekanı, üç kubbeli son cemaat yeri ve batısında yer alan tek şerefli minareden oluşmaktadır. Harim kısmı beşik tonozlarla örtülü haç planına sahip olup, ortadaki merkezi kubbe köşelerdeki küçük kubbelerle desteklenmiştir. Tarih boyunca çeşitli afetlere maruz kalan cami, 19. yüzyıldaki büyük yangının ardından onarılmış, 1965 yılında restore edilmiş ve son olarak 1992 yılındaki İzmir depreminde zarar gören taşıyıcı tonozlarının 1993-1998 yılları arasında yürütülen restorasyon çalışmalarıyla yenilenmesiyle yeniden hizmete açılmıştır.
Sanatsal Detaylar ve İç Tasarım
Kestanepazarı Camii'nin iç mekanı zengin süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Caminin niş şeklindeki mihrabına, 19. yüzyılda Selçuk'taki İsa Bey Camii'nden getirilen bir bölüm eklenmiştir. Mihrap nişinin iki yanında, İyon başlıklı siyah mermerden yuvarlak sütunlar ile köşeli yivli sütunlar yer almaktadır. Mihrabın alınlığında bulunan meyve sepeti ve bitkisel dekorlu alçı süslemeler, Hisar Camii'ndeki düzenlemelerle benzerlik gösterir. Caminin içindeki mermer vaaz kürsüsü bodur bir sütun üzerine yuvarlak formda oturtulmuş, kuzey duvarı önünde ise ahşap bir mahfil yer almaktadır. Evliya Çelebi'nin aktardığına göre, caminin mihrap, minber, mahfil parçaları ile renkli camları İstanbul'dan gemilerle getirilmiştir.
Kemeraltı Çarşısı'ndaki Konumu ve Önemi
Cami, eski iç liman kenarında kurulmuş olması nedeniyle minaresi zemin şartlarından ötürü güçlükle oturtulmuştur. Kestanepazarı Camii; Kemeraltı Camii, Konak Yalı Camii, Hisar Camii, Başdurak Camii ve Şadırvanaltı Camii ile birlikte Kemeraltı bölgesinin en önemli tarihi camileri arasında yer alır. Yapı günümüzde faal olarak ibadete açıktır. Ayrıca, 1945 yılında Kurra Hafız Salih Tanrıbuyruğu tarafından kurulan ve Cumhuriyet tarihinin köklü dini eğitim kurumlarından biri olan Kestanepazarı Öğrenci Yetiştirme Derneği de adını bu tarihi camiden almıştır.