Resmi adıyla İzmir Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu olan İzmir Buca Cezaevi, İzmir ilinin Buca ilçesinde yer almış, belirli bir tipe sahip olmayan kapalı ve açık cezaevidir. 1959 yılında kurulan kurum, 2020 Ege Denizi depreminde hasar görmüş, önce boşaltılmış ve ardından Aralık 2020'de yıkımına başlanmıştır. Son olarak Murat Gündüz'ün müdürlük yaptığı cezaevi, 34 koğuş ve 2 müşahade odası ile yaklaşık 1.300 kişilik tutuklu ve hükümlü kapasitesine sahipti.
Cezaevinde Yaşanan İsyanlar
Tarihi boyunca çeşitli olaylara sahne olan cezaevinde, 21 Eylül 1995 tarihinde bir isyan çıkmıştır. Rehin alınan cezaevi personelinin kurtarılmasına yönelik operasyonda 15 jandarma ile 40 tutuklu yaralanmış, yaralanan tutuklulardan 3'ü daha sonra yaşamını yitirmiştir. Bu olay, işkence yasağı ve yaşama hakkının ihlali iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşınmıştır. 14 Ekim 2004 tarihinde ise kötü muamele gerekçesiyle çıkarılan ve yaklaşık 12 saat süren bir diğer isyanda 3'ü ağır olmak üzere 6 kişi yaralanmış ve tüm rehin gardiyanlar serbest bırakılmıştır.
X/Türkiye Davası ve AİHM Süreci
Ekim 2008'de cezaevine gönderilen eşcinsel bir erkek tutuklunun, maruz kaldığı rahatsızlıklar sebebiyle durumuna uygun bir koğuş talep etmesi üzerine tek kişilik hücreye yerleştirilmesi cezaevi tarihindeki önemli hukuki olaylardan biridir. Tutuklu, çocuklara karşı cinsel suç işleyenlerin veya disiplin cezası alanların tutulduğu koğuşa konulmuştur. Psikolojisi bozulan tutuklunun başvurusu üzerine AİHM, 9 Ekim 2012 tarihinde karara bağladığı X/Türkiye davasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3. ve 14. maddelerinin ihlal edildiği gerekçesiyle Türkiye'yi haksız bulmuştur.