Kaşgari Murtaza Efendi Cami ve Tarihçesi
İstanbul'un tarihi semtlerinden Eyüpsultan'da yer alan Kaşgari Murtaza Efendi Cami, 18. yüzyıla ait önemli bir Osmanlı eseridir. Yapımına Türkistan kökenli Yekçeşm Ahmed Murtezâ Efendi tarafından 1744 yılında başlanan mescit ve tekke, bir yıl içinde tamamlanarak 1745 yılında açılmıştır. Mescidin banisi olan Murteza Efendi 1747 yılında vefat etmiş olup, kabri eşiyle birlikte caminin önündeki hazirede bulunmaktadır. Cami, banisinin adına atıfla "Murteza Efendi Cami" olarak bilindiği gibi, burada bulunan tekkenin ilk şeyhinin Kaşgarlı olması sebebiyle "Kâşgarî Cami" olarak da adlandırılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Kaşgari Murtaza Efendi Cami ve müştemilatı ahşap malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Yapının minaresi ise ahşap tasarımdan farklı olarak kesme taştan yapılmıştır. Caminin hemen yanında mermerden yapılmış, üzerinde kitabe bulunmayan ve çıkrıklı bir kuyu yer almaktadır. Yapı, Eyüp Sultan'dan Pierre Loti Kahvesi'ne giden İdrisköşkü Caddesi ile Hüsamefendi Sokağı arasında yer alır ve her iki yola açılan avlu kapılarına sahiptir.
Kâşgarî Tekkesi ve Manevi Mirası
Caminin bitişiğinde yer alan tekkenin ilk şeyhi, Türkistanlı Abdullah Nidayi Efendi'dir. "Risale-i Hakkıyye" isimli çalışması bulunan Abdullah Nidayi Efendi, oğlu Ubeydullah ile birlikte caminin haziresinde medfundur. Kâşgarî Tekkesi'nin son şeyhi ise Necip Fazıl Kısakürek'in de şeyhi olan Abdülhakîm Arvâsî'dir. Ayrıca caminin hemen yanında, bazı kaynaklarda Abdülkâdir Geylânî’nin torunlarından olduğu belirtilen İsa Geylani'nin türbesi yer almaktadır.
Hazire Kabirleri ve Restorasyon Çalışmaları
Tarihi yapının haziresinde sadece banisi ve şeyhleri değil, devrin önemli devlet adamları da yatmaktadır. Cemal Paşa (Öl. M.1880 / H.1297) ve Ahmet Bican Paşa gibi şahsiyetlerin mezarları burada bulunmaktadır. Zamanla yıpranan bu kıymetli yapı topluluğu, 2014 yılında kapsamlı bir restorasyon sürecine tabi tutulmuş ve 2018 yılında yeniden ibadete açılmıştır. Dr. Nuran Çetin tarafından kaleme alınan "Gönül Sultanlarının Ağırlandığı Tekke Kaşgari Dergahı" adlı kitap, bu manevi merkez hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır.