Bursa'nın tarihi Hanlar Bölgesi'nde, Bursa Ulu Camii ile Pirinç Han arasında konumlanan İpek Han, 15. yüzyılda Osmanlı Padişahı I. Mehmed tarafından Yeşil Külliye'ye gelir sağlamak amacıyla inşa ettirilmiştir. İpek tüccarlarının ve iplikçilerin kullanımı amacıyla tasarlanan bu yapı, Bursa'nın en büyük hanlarından biri olma özelliğini taşımaktadır. Han, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" Dünya Miras Alanı'nın bir parçası olan Yeşil Külliye'nin bileşenlerinden biridir.
Tarihçesi ve İsimleri
İpek alıp satan ve bunların büküm işlerini gerçekleştiren kazazların hanın iki tarafında yer alan dükkânlarda çalışmış olması nedeniyle yapı geçmişte "Büyük Kazazhane" adıyla da anılmıştır. Tarih boyunca "Sultan Hanı", "Han-ı Harir", "Yeni İpek Hanı", "Eski İpek Hanı", "Faytoncular Hanı" ve "Arabacılar Hanı" gibi farklı isimlerle de adlandırılan yapı, Bursa hanlarında genel olarak konaklama yapılmamasına karşın konaklama amacıyla da hizmet vermiştir. Yapının mimarı kesin olarak bilinmemekle birlikte, Yeşil Külliye'nin de mimarlığını üstlenen Hacı İvaz Paşa olması muhtemel görülmektedir.
Mimari Yapısı
Yontma taş ve tuğla malzeme kullanılarak inşa edilen İpek Han, geniş bir avlu etrafındaki iki katlı revaklar ile bu revaklara açılan odalardan oluşmaktadır. Orijinal planında alt katta 38, üst katta 38 olmak üzere toplam 76 odası bulunan yapının, günümüzde bazı kısımlarının da odaya dönüştürülmesiyle oda sayısı 81'e yükselmiştir. Hanın orijinal olan cephesinin iç yüzünde, Yeşil Cami'de de görülen çinilerden az miktarda ve düzensiz şekilde kullanılmıştır. Geçmişte hanın ortasında bir şadırvan, dört oda ve bunların üzerinde on iki köşeli bir mescit yer almaktaydı, fakat bu mescit günümüze ulaşamamıştır.
Geçirdiği Onarımlar ve Günümüzdeki Durumu
Tarihsel süreçte pek çok yangın ve depremden zarar gören İpek Han; 1557, 1632, 1742 ve 1775 yıllarında çeşitli onarımlardan geçmiştir. Hanın doğusunda yer alan giriş cephesi, Vali Ahmed Vefik Paşa döneminde Mecidiye Caddesi'nin açılması çalışmaları sırasında yıkılmış; bu bölüm 1958 yılındaki Bursa Kapalıçarşı yangınından sonra yeniden inşa edilmiştir. Son olarak 1980 yılında da onarım gören tarihi han, günümüzde manifaturacılar, gelinlik ve abiye giyim dikimevleri tarafından aktif bir şekilde ticari amaçla kullanılmaktadır.