Karadeniz'in Kadim Tarihine Işık Tutan Bir Yerleşim: İkiztepe Höyüğü
Samsun il merkezinin 55 kilometre, Bafra ilçesinin ise 7 kilometre kuzeybatısında yer alan İkiztepe Höyüğü, Karadeniz bölgesinin en önemli arkeolojik alanlarından biridir. Günümüzde Kızılırmak'ın denize döküldüğü noktanın yaklaşık 7 kilometre güneyinde konumlanan höyük, adını uzaktan bakıldığında iki tepe gibi görünmesinden alsa da bünyesinde aslında dört farklı tepe barındırmaktadır. Bu tepeler kazı ekipleri tarafından Romen rakamlarıyla sınıflandırılmış olup, deniz seviyesinden yaklaşık 37 metre yükseklikteki en büyük tepe Tepe I olarak adlandırılmıştır. Yerleşim, aktif olduğu dönemlerde Kızılırmak'ın doğrudan Karadeniz'e döküldüğü noktada konumlanmaktaydı.
Sistematik Kazılar ve Keşif Süreci
İkiztepe Höyüğü, ilk kez 1940-1941 yıllarında Ankara Üniversitesi'nden K. Kökten, T. Özgüç ve N. Özgüç'ten oluşan heyetin Samsun genelinde yürüttüğü yüzey araştırmaları sırasında keşfedilerek bilim dünyasına tanıtılmıştır. 1970'li yılların başında İstanbul Üniversitesi'nden U. Bahadır Alkım başkanlığındaki ekibin bölgedeki araştırmalarının ardından, 1974 yılında höyükte sistematik kazı çalışmaları başlatılmıştır. U. Bahadır Alkım'ın 1981 yılındaki vefatı sonrasında kazı başkanlığını üstlenen İstanbul Üniversitesi'nden Önder Bilgi, çalışmaları 2012 yılına kadar kesintisiz sürdürmüştür. 2021 yılında İstanbul Üniversitesi'nden Aslıhan Beyazıt liderliğinde yeniden başlatılan kazılar günümüzde de aktif olarak devam etmektedir.
Binlerce Yıllık Tabakalanma ve Anadolu'nun En Büyük Mezarlıklarından Biri
Höyükte yürütülen bilimsel çalışmalar; yerleşimde Geç Kalkolitik Dönem, Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı ve Hellenistik Çağ'a ait zengin kültür katmanlarının varlığını ortaya koymuştur. İkiztepe'nin en dikkat çeken alanlarından biri Tepe I'de açığa çıkartılan ve Erken Tunç Çağı I dönemine tarihlenen mezarlıktır. Yaklaşık 725 mezarın yer aldığı bu alan, Anadolu genelinde şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük yerleşim dışı mezarlıklardan biri olma özelliğine sahiptir.
Gelişmiş Ahşap Mimari, Dokuma ve Madencilik Buluntuları
Kalkolitik Çağ'dan itibaren İkiztepe'deki konut yapımında tamamen ahşap mimari tercih edilmiştir. Düzleştirilmiş zeminler üzerine çivi kullanılmadan yatay kalasların köşelerden birbirine geçirilmesi yöntemiyle inşa edilen evlerin duvarları, kalın kil sıvalarla kapatılmış ve çatılar semerdam biçiminde dal ve sazlarla örtülmüştür. Ekonomik hayatta ise dokumacılık en belirleyici unsurdur; kazılarda binlerce tezgah ağırlığı, yüzlerce ağırşak, dokuma tarakları ve kumaş kalıntıları ele geçirilmiştir. Tepe I mezarlığında ele geçen bakır ve arsenikli bakırdan yapılmış silahlar, takılar ve prestij nesneleri nitelikli metal eserleri oluşturmaktadır. Geç Kalkolitik Çağ'dan Erken Tunç Çağı sonuna kadar tamamı el yapımı olan zengin bezemeli çanak çömlekler ile elleri havada betimlenmiş, göz ve ağzı oyuk kadın figürinleri yerleşimin zengin kültürünü yansıtmaktadır.