Aksaray'ın Tarihi ve Doğal Mirası: Ihlara
Ihlara, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Aksaray ilinin Güzelyurt ilçesine bağlı tarihi ve coğrafi öneme sahip bir beldedir. Ortalama yüksekliği 1.276 metre olan bu yerleşim birimi, Aksaray il merkezine 45 km, Güzelyurt ilçe merkezine ise 15 km uzaklıktadır. Beldenin adı 1905 yılı kayıtlarında Yunancada "ılısu" anlamına gelen Xliára olarak geçmekte, 1919 yılı kayıtlarında ise Irhala olarak anılmaktadır.
Hasandağı'nın Lavlarından Süzülen Doğa Harikası: Ihlara Vadisi
Bölgenin en dikkate değer coğrafi özelliği olan Ihlara Vadisi, Hasandağı volkanından püskürtülen lavların akarsu aşındırması sonucunda oluşan bir kanyon vadidir. İlk çağlarda Kapadokya Irmağı anlamına gelen "Potamus Kapadukus" adı verilen Melendiz Çayı, milyonlarca yıllık bir sürecin sonunda 14 kilometre uzunluğunda ve yüksekliği yer yer 100 ila 150 metreye ulaşan bu kanyonu meydana getirmiştir. Ihlara'dan başlayıp Selime'de son bulan vadide Melendiz Çayı menderesler çizerek akar. Ihlara ve Selime arasında 26'dan fazla menderes çizen akarsuyun kuş uçumu boyu 8 km iken, gerçek uzunluğu 13 km'yi bulmaktadır.
Kayalara Oyulmuş Tarihi Kiliseler ve Bizans Mirası
Ihlara Vadisi boyunca kayalara oyulmuş sayısız barınak, mezar ve kilise yer almaktadır. Kanyon duvarlarındaki kiliselerin süslemeleri 6. yüzyıldan başlayarak 13. yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir. Bazı barınaklar ve kiliseler birbirine tünellerle bağlıdır. Kiliseler konumlarına göre iki gruba ayrılır: Ihlara'ya yakın olan kiliselerin duvar resimleri Kapadokya sanatından uzak olup doğu etkisi taşırken, Belisırma yakınlarında yer alanlar Bizans tipi duvar resimleriyle bezelidir. Vadide günümüze en iyi korunmuş şekilde ulaşan kiliseler Ağaçaltı Kilisesi, Pürenliseki Kilisesi, Kokar Kilise, Yılanlı Kilise, Aziz George (Kırkdamaltı) Kilisesi ve Sümbüllü Kilise'dir.
Bölgede Bizans Dönemi'ne ait bilinen kitabe sayısı oldukça azdır. Belisırma köyüne 500 m uzaklıktaki Aziz George (Kırkdamaltı) Kilisesi'nde, Selçuklu Sultanı II. Mesud (1282-1305) ve Bizans İmparatoru II. Andronikos'un adlarını içeren 13. yüzyıla ait fresk üzerine yazılmış bir kitabe yer alır. Bu kitabe, Selçuklu yönetiminin dini hoşgörüsünü kanıtlamaktadır. Ayrıca vadideki kiliselerden Direkli Kilise'nin 976-1025 yıllarına, Pürenli Seki Kilisesi'nin 10. yüzyıl başı ile 12. yüzyıl arasına, Saint Georges'un 1283-1295 yıllarına, Karanlık Kale Kilisesi'nin ise 10.-11. yüzyıllara ait olduğu tespit edilmiştir. 10. yüzyıl ortasında Bizans'ın bölgeyi geri almasıyla Bahaeddin Samanlığı Kilisesi, Sümbüllü Kilise ve Direkli Kilise gibi yeni kiliseler yapılmıştır. 11. yüzyıl başlarındaki Bizans sanatına örnek olarak ise Ala Kilise, Çanlı Kilise (Akhisar) ve Karagedik Kilisesi gösterilebilir. Selçukluların 11. yüzyılda bölgeye gelmesiyle Bizans tipi resim ilaveleri son bulsa da dini hayat 1924'teki nüfus mübadelesine kadar sürmüştür.
Hristiyanlığın Erken Dönem İnziva Merkezi ve Dini Yaşam
Ihlara Vadisi, jeomorfolojik yapısından ötürü keşiş ve rahipler için uygun bir inziva ve ibadet yeri olmuştur. Aksaray, Hristiyanlığın ilk yıllarından itibaren önemli bir din merkezidir. Mezhep kurucuları Kayserili Basilus ve Nazianzos'lu Gregorius 4. yüzyılda burada yetişmiş ve Mısır ile Suriye sisteminden ayrı, dünya ile ilişkilerin kesilmediği yeni bir manastır hayatının kurallarını belirlemişlerdir. Bu anlayışın merkezi Belisırma'dır. Gregorius, teslis inancına getirdiği açıklamayla İznik toplantısı görüşlerine kuvvet kazandırarak öncü bir aziz olmuştur. Gregorius'un yetiştiği kayalık bölge (Belisırma, Ihlara, Güzelyurt (Gelveri)) kayalara oyulan kiliseler topluluğu haline gelmiştir. Hasandağı'ndaki savunma kalelerinin Arap akınlarına karşı koyması sayesinde kiliseler aktif ibadet merkezi rollerini sürdürmüşlerdir.