Hıdırlar (Ayman) Mahallesi ve Köklü Yörük Kültürü
Ankara'nın Nallıhan ilçesine bağlı Hıdırlar (Ayman) Mahallesi, tarihi ve geleneksel dokusunu korumuş önemli bir Yörük yerleşimidir. Geleneksel yaşam tarzını sürdüren mahalle sakinleri, sürülerini her bahar Bolu sınırları içerisinde yer alan ve Ayman Yaylası olarak bilinen bölgeye çıkarırlar. Mahalle halkının bu yayla üzerindeki hakları, Osmanlı döneminde yaşanan sınır ve yetki ihtilafları neticesinde çıkarılan resmi belgelerle de hukuki olarak tescil edilmiştir. Bu doğrultuda Hicri Evahiri Recep 1195 tarihinde Osmanlı Padişahı I. Abdülhamid'in tuğrasını taşıyan ve günümüzde aslı köy muhtarlığında muhafaza edilen tarihi bir ferman bulunmaktadır.
I. Abdülhamid'in Yörük Haklarını Tescil Eden Tarihi Fermanı
Padişah I. Abdülhamid'in tuğrasını taşıyan tarihi ferman, Yörük halkının haklarını güvence altına almaktadır. Fermanda, Bolu Voyvodaları tarafından Yörüklerden haksız ve kanunsuz şekilde mükerrer yayla vergisi talep edilerek halkın mağdur edildiği belirtilmiş ve bu duruma kesin olarak son verilmesi emredilmiştir. Belgeye göre, o dönem Koru Pazarı ilçesine bağlı olan Hıdırlar mahallesi sakinlerinin, Bolu Sancağı'nın Hacıbeyler mahallesinde Şarabdar Abdullah Bey'e vakfedilen arazilerde, Seben (veya Sibel) Dağı'ndaki Abdaloğlu yurdunda ve Çamköy çayırlarında hakları bulunmaktadır. Padişah, Yörüklerin Defter-i Hakani kayıtlarında belirtilen yaylalara hayvanlarını götürüp otundan ve suyundan yararlanmalarını, vergilerini vakıf idarecisine ödedikten sonra hiçbir şekilde rahatsız edilmemelerini buyurmuştur.
Ankara Savaşı Söylenceleri ve Kızık Köyü İlişkisi
Hıdırlar (Ayman) yerleşiminin tarihi, komşu köylerin efsaneleri ve göç hareketleriyle de yakından ilişkilidir. Komşu Kızık Köyü'ne dair günümüze ulaşan tarihi söylenceler, iki yerleşim arasındaki bağları doğrular niteliktedir. Söylenceye göre Kızık Köyü, 15. yüzyılda Ankara'nın Nallıhan ilçesi sınırları içinde yer alan ve Ayman Köyü yakınlarında bulunan Kümbet Kırı veya günümüzdeki adıyla Kızık Yurdu mevkisinde bulunmaktaydı. Ancak 1402 yılındaki tarihi Ankara Savaşı'nın ardından Anadolu birliğinin bozulması ve Timur ordularının batıya ilerleyerek yerleşim yerlerini yakıp yıkıp talan etmesi üzerine, Kızık halkı köylerini bırakarak güvenli olan yaylalarına çekilmek zorunda kalmıştır.
Zeki Velidi Togan'ın Araştırmaları ve Ayman İsminin Anlamı
Bölgenin tarihi önemi, cumhuriyet döneminin dünyaca ünlü Türkolog ve tarihçilerinden Zeki Velidi Togan'ın da dikkatini çekmiştir. Togan, ünlü Türk halk bilimci Pertev Naili Boratav ile birlikte Mudurnu ve Köroğlu Dağları bölgesinde çıktığı araştırma gezisinde, 13. ve 14. yüzyıllardaki İlhanlı-Tatar akınlarının ve yerleşmelerinin izlerini sürmüştür. Togan, seyahatnamesinde Nallıhan'daki Ayman mahallesini, bu mahallenin yaylalarını ve koyun ağıllarını zikretmiştir. Ayrıca "Umumi Türk Tarihi" adlı eserinde Ankara-Kütahya arasındaki bölgenin 13. ve 14. yüzyıllarda ağırlıklı olarak İlhanlılar ile birlikte gelen Tatar-Türkmen boylarının yerleşim alanı olduğunu belirtmiştir. Mahallenin adı olan "Ayman" kelimesi ise; süt içmeye iştahlı olan erkek, malı gitmiş kişi, erkek, ay gibi ışıklı güzel kimse veya aya eş değer gibi anlamlara gelmektedir. Mahalle, günümüzde Ankara il merkezine 165 km, Nallıhan ilçesine ise 22 km mesafede yer almaktadır.