Hemdat İsrael Sinagogu, İstanbul'un Kadıköy ilçesine bağlı Haydarpaşa semtinde 1899 yılında inşa edilmiş, tarihi ve mimari açıdan büyük öneme sahip bir ibadethanedir. Sinagogun kökeni, 1872 yılında Kuzguncuk'ta meydana gelen büyük yangın sonrasında Haydarpaşa bölgesine göç eden Yahudi cemaatinin ibadet ihtiyacına dayanmaktadır. Bu bölgede bir sinagog inşa etmek üzere satın alınan arsaya çevrede yaşayan Rum ve Ermenilerin karşı çıkmasıyla taraflar arasında çatışmalar yaşanmıştır. Dönemin padişahı II. Abdülhamid'in Selimiye Kışlası'ndan askerî birlik göndererek olayları sonlandırması üzerine inşa süreci başlamıştır. Sinagogun isminde yer alan "Hemdat" kelimesinin, sağladığı bu kolaylık ve güvenlik sebebiyle II. Abdülhamid'e bir teşekkür ve atıf niteliği taşıdığı kabul edilmektedir.
Padişah Fermanı ve İnşa Süreci
Sinagogun inşası için resmî izin, 21 Aralık 1311 (1894) tarihli Padişah Fermanı ile verilmiştir. Yapının mimari tasarımı Avusturyalı mimar Boris Lekav tarafından üstlenilmiş, inşaat maliyetlerine ise dönemin ünlü Belçikalı iş insanı Clara de Hirsch büyük bir bağışla katkıda bulunmuştur. İnşaat çalışmaları büyük oranda 1898 yılında tamamlanmış olsa da, iç mekandaki eksikliklerin ve detayların tamamlanması yaklaşık bir yıl sürmüş ve sinagog kapılarını resmî olarak 3 Eylül 1899 tarihinde açmıştır.
Klasik Sefarad Mimarisi ve Tasarım Detayları
Hemdat İsrael Sinagogu, klasik Sefarad stiline uygun olarak düzenlenmiştir. Sinagogun iç mekanını süsleyen ve merkezde yer alan büyük avize, Yıldız Sarayı Baş Mücevhercisi Aronaci Efendi tarafından açılış törenine özel olarak Moda'daki evinden getirilmiştir. Kadınlar bölümü olan ve ahşap bir işçiliğe sahip üst kattaki "Azara", 1946 yılında kapsamlı bir restorasyon geçirmiştir. Yapının ayakta kalmasını ve özgünlüğünü korumasını sağlamak amacıyla en son 2014 yılında dış duvar onarımları gerçekleştirilmiştir.
Konum ve Günümüzdeki Durumu
Sinagog, Uzun Hafız Sokak ile İzzettin Sokak arasında yer almaktadır. Geçmişte bu iki sokağı birbirine bağlayan geçit yolunun bitişiğinde yer alan ibadethanenin güvenliğini sağlamak amacıyla, 1970'li yıllarda bu iki sokak arasındaki bağlantıya duvar örülmüştür. Yapının İzzettin Sokak tarafındaki ana giriş kapısının üzerinde İbranice "Ki Beti Bet Tefila, Yikare Lehol Aamim / Pithu Li Şaare Tsedek / Avo Vam Ode Ya / Nigmor Abayit Be Sof Hodeş Rahamim. 5659" yazısı bulunmaktadır. Bu ifadenin Türkçe çevirisi "Benim evim dua evidir, bütün milletlere açıktır. / Bana doğruluk kapısını açınız. / Oraya geleyim ve Tanrıya şükredeyim / Ev Ellul ayının sonunda tamamlandı. 5659" şeklindedir. Kültürel değeriyle 2017 yılında Conde Nast Traveler dergisinin "Dünyanın en güzel sinagogları" listesine girmeyi başaran bu tarihi mekan, günümüzde Türkiye Hahambaşılığı yönetimindedir ve ancak Hahambaşılıktan izin alınarak ziyaret edilebilmektedir.