Hayme Hatun Türbesi'nin Tarihi ve Önemi
Hayme Hatun Türbesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu Osman Gazi'nin ninesi ve Ertuğrul Gazi'nin annesi olan, "Devlet Ana" unvanıyla tanınan Hayme Hatun'un (Hayme Ana) kabri üzerine inşa edilmiştir. Kütahya'nın Domaniç ilçesine bağlı Çarşamba köyünde yer alan bu tarihi yapı, Kütahya'da görülebilecek en önemli yerlerden biridir. Yöre halkı tarafından yüzyıllar boyunca Hayme Hatun'un kabri olarak korunup ziyaret edilen bu yere, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid 1892 yılında bugünkü türbeyi yaptırmıştır.
Hayme Hatun'un Hayatı ve Kayı Boyu'nun Göçü
Hayme Hatun'un Türk olduğu söylenir. Bir inanışa göre Kaya Alpoğlu Süleyman Şah'ın eşi, Ertuğrul Gazi, Sungur Tekin, Gündoğdu Bey ve Dündar Bey'in annesidir. Eşi Süleyman Şah'ın Fırat Nehri'ni geçerken boğularak ölmesi üzerine Kayı Boyu'nun liderliğini üstlenen Hayme Hatun, Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad'ın yer göstermesi üzerine önce Ankara Karacadağ'a, ardından da Domaniç ve Söğüt'e yerleşir. Ertuğrul Gazi, annesi Hayme Ana'yı, Çarşamba köyünde her yıl çadır kurduğu bir tepe üzerine defnetmiştir. Hayme Ana'nın mezarının Söğüt yerine Domaniç'te bulunması, yaylak-kışlak yaşantısına bağlanarak Kayıların yayladığı bir yaz mevsiminde öldüğü şeklinde açıklanmaktadır.
İsminin Kökeni ve Kültürel Değeri
Tarihçi Anthony Dolphin Alderson tarafından "Haime" olarak yazılan ismin, çadır anlamındaki Arapça "hayme" kelimesinden ziyade, Türkçe "ay" kökünden türeyen "ayma", "aymak" veya "ayman" gibi bir isim olabileceği belirtilmektedir. Divanü Lügâti't-Türk ve Tarama Sözlüğü'ndeki veriler de bu Türkçe ad kökenini destekler niteliktedir. Günümüzde her yıl Çarşamba köyünde ölen Hayme Ana için mezarı başında anma törenleri düzenlenmektedir. Domaniç beldesinin halkı tarafından yaşatılan bu anı, II. Abdülhamid'in 1892'de türbeyi yaptırmasıyla taçlanmıştır. Ayrıca İdris-i Bitlisî, Heşt Behişt isimli tarihinde Osman Gazi'nin küçük oğlu Alâeddin Paşa'yı Bilecik'te annesinin yanında ikamet ettirdiğini de yazmaktadır.