Hitit İmparatorluğu'nun Görkemli Başkenti: Hattuşa
Anadolu'nun kalbinde yer alan Hattuşa (Hattuşaş), Hititler'in Geç Tunç Çağı dönemindeki başkentidir. Çorum il merkezinin 82 km güneybatısında konumlanan Boğazkale ilçesinde yer alan antik kent, Çorum'un Sungurlu ilçesinin güneydoğusunda ve Boğazkale ilçesinin 4 km doğusundadır. Yaklaşık 2 kilometrekarelik dağlık bir arazide kurulmuş olan bu görkemli başkent, 1986 yılında UNESCO Dünya Mirasları listesine dahil edilmiştir.
Binlerce Yıllık Tarih ve Kültür Katmanları
Hattuşa'da yerleşime dair ilk bulgular MÖ 6. binyıla kadar gitmektedir. MÖ 3. binyılda Hattiler bölgeye yerleşmiş ve yerleşime bu dönemde Hattuş adı verilmiştir. MÖ 19. ve 18. yüzyıllarda Kültepe merkezli ticaret kolonisi kuran Asurlular kentin aşağı kısmına yerleşmişlerdir. Kentin MÖ 1700 civarında Kuşşara kralı Anitta tarafından yakılıp yıkıldığı bilinmektedir. İlerleyen dönemde Hitit Kralı I. Hattuşili başkenti buraya taşımıştır. Kuzeyden gelen Kaşkalar adlı kavmin saldırıları esnasında Hititler tarafından başkent olarak Sapinuwa kullanılmış, MÖ 13. yüzyılda ise kral III. Murşili başkenti yeniden Hattuşa yapmıştır. Kentte yapılan kazılarda Hatti, Asur, Hitit, Frig, Galat, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma 5 kültür katmanı ortaya çıkarılmıştır.
Aşağı Şehir, Yukarı Şehir ve Görkemli Anıtlar
Hattuşa'nın kuzeyde kalan kısmına Aşağı Şehir, güneyde kalan kısmına ise Yukarı Şehir denir. Kalıntıları ilk olarak Fransız arkeolog Charles Texier keşfetmiş, 1906'da ise Alman Hugo Winckler ile Theodor Makridi Bey çivi yazısı ile yazılmış büyük bir Hitit arşivi bulmuşlardır. Aşağı Şehir sınırlarında yer alan Büyük Tapınak kalıntıları, devasa küpler, ünlü Kadeş Antlaşması tableti, Aslanlı Havuz ve tapınağın güney ucunda bulunan Hattuşa Yeşil Taşı öne çıkan buluntulardır. 1 kilometrekarelik eğimli bir alana yayılan Yukarı Şehir ise tapınaklar ve kutsal alanlardan oluşup güneyden surlarla donatılmıştır. Bu surlar üzerinde kentin en yüksek noktasında yer alan Sfenksli Kapı ile birlikte Kral Kapısı, Aslanlı Kapı ve muhasara esnasında gizli temas sağlayan Yerkapı yer almaktadır. Ayrıca 150 m ye 250 m kayalık bir tepe üzerinde yükselen Büyük Kale, kraliyet sarayı ve imparatorluğun yönetim merkezidir.
Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı ve Benzersiz Eserler
Antik kentin 2 km kuzeydoğusunda konumlanan Yazılıkaya, MÖ 13. yüzyılda yapılmış, kayalar arasındaki galeri adı verilen iki girintiden oluşan bir Hitit açık hava tapınağıdır. Yazılıkaya'nın kutsal galerilerinde Kral IV. Tuthaliya kabartması, II. Şuppiluliuma'nın rölyefi ve kafile halinde yürüyen on iki yeraltı tanrısı gibi görkemli kabartmalar yer alır. Tapınaklarda yapılan kazılarda ele geçirilen seramikler, aletler, silahlar, kült objeleri ile bronz çivi yazısı tablet gibi yazılı belgeler Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir. Kent, Tunç Çağı Çöküşü ile ortadan kalkmış, Frig ve Galat dönemlerinde kısmen kullanılsa da Hititler dönemindeki eski önemini bir daha kazanamamıştır.