Samsun'un İlkadım ilçesi, Kale Mahallesi'ndeki Hacı Hatun Sokağı üzerinde konumlanan Hacı Hatun Camii, kentin tarihi dokusunun önemli simgelerinden biridir. Osmanlı döneminde inşa edilen bu yapı, Samsun'un ilk minareli camisi olarak bilinmektedir. Günümüzde tek kubbeli ve modern bir görünüme kavuşmuş olan bu tarihi yapı, mülkiyet olarak Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde yer almaktadır.
Hacı Hatun Camii'nin Tarihçesi
Caminin üzerinde herhangi bir kitabe bulunmadığı için kesin inşa tarihi tam olarak saptanamamıştır. Çeşitli kaynaklar yapım yılını 1697 olarak gösterse de bu durumun arka planında farklı veriler yatmaktadır. Caminin kapısında Latin alfabesiyle "1113" yazmaktadır. Hicri 1113 yılı miladi olarak 1701-1702 yıllarına karşılık gelse de bir yüzey araştırması sırasında bu tarih kayıtlara yanlışlıkla 1697 olarak geçirilmiştir. Diğer yandan, 1860 yılına ait bir belgede "Çarşamba vilayetinin Osman Paşa'nın merhum halifesi Hacı Hatun" ismi zikredilmektedir. Bahsi geçen Cennetdârzâde Osman Paşa'nın 1841 yılında öldüğü bilinmektedir. Bu sebeple caminin, 19. yüzyılın ilk yarısında Osman Paşa'nın eşi Hacı Hatun tarafından yaptırılmış olabileceği tahmin edilmektedir.
Mimari Özellikleri ve Değişimleri
Tarih boyunca çeşitli onarım ve müdahalelere maruz kalan Hacı Hatun Camii, orijinal yapısını büyük ölçüde kaybetmiştir. Yapının ön kısmında bulunan son cemaat yeri bilinmeyen bir zamanda yıkılmıştır. Caminin tek kubbesinin 1895 yılına kadar kiremitle kaplı olduğu belgelenmişken, günümüzde bu kubbe kurşun ile kaplanmış durumdadır. Yapı, özellikle 1976-1977 yıllarında yapılan çeşitli eklemeler nedeniyle özgün mimari niteliğini yitirmiştir.
Minare Hasarı ve Günümüzdeki Durumu
Caminin minaresi, binanın kuzeybatı köşesinde kare planlı bir kaide üzerinde yer almaktadır. Bu minare, 1939 yılında gerçekleşen deprem felaketinde şerefesine kadar olan bölümüyle yıkılmıştır. Günümüzde minareye çıkan merdiven yolunun yalnızca ilk on beş basamağı orijinal yapısını korumaktadır. Yenilenen ve restore edilen yapı, günümüzde cami olarak hizmet vermeye devam etmektedir.