Gülek Kalesi'nin Konumu ve Ulaşımı
Mersin ili Tarsus ilçesinin kuzeyinde, Toros Dağları üzerinde konumlanan Gülek Kalesi, deniz seviyesinden 1530 metre yükseklikte yer alan tarihi bir kale örenidir. İç Anadolu ile Akdeniz Bölgesi arasındaki en önemli geçit olan Gülek Boğazı'na hakim bir noktada kurulmuş olan kale, denetlediği boğazdan yaklaşık 500 metre yüksekliktedir. Kaleye, Gülek beldesinden ayrılan 5 kilometrelik bir yol vasıtasıyla ulaşım sağlanmaktadır. Kale, Tarsus'a 65 kilometre, Mersin il merkezine ise 95 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır.
Kalenin Tarihçesi ve Stratejik Önemi
Kalenin yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, Kilikya Ermeni Krallığı döneminde yapıldığı ya da bu dönemde esaslı bir onarımdan geçirildiği anlaşılmaktadır. Bu devlete ait 1198-1199 dönemine tarihlenen bir taç giyme listesinde Gülek lordu Symbat’ın adı geçmektedir. Kalenin o dönemdeki ismi Asakaliba olarak bilinmekteydi. Gülek Boğazı'nı denetlemek amacıyla inşa edilen bu kalede, Orta Çağ'da boğazdan geçiş yapan kişilerden kale komutanına ödenmek üzere geçiş ücreti alınmaktaydı.
Osmanlı Dönemi ve Kavalalı İbrahim Paşa İşgali
Bölge ilerleyen süreçlerde Memluk Devleti ve Osmanlı İmparatorluğu egemenliği altına girmiştir. 19. yüzyılda Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı sonrasında, 1830'lu yıllarda Mehmet Ali Paşa'nın oğlu Kavalalı İbrahim Paşa tarafından işgal edilen kale, bu dönemde de etkin olarak kullanılmıştır. Tarihi kayıtlarda bu dönemde kalenin kuzeybatı yönünde bir kurşun madeninin yer aldığı belirtilmektedir.
Kalenin Mimari Özellikleri ve Yapısı
Kalenin girişi güney yönde konumlanan kapıdan sağlanmaktadır. Kale surları sadece batı ve güney kesimlerde yer almaktadır; kuzey ve doğu kesimler ise son derece dik yamaçlardan oluştuğu için bu yönlerde ek bir tahkimata ihtiyaç duyulmamıştır. Surlarda kullanılan bosajlı taşlar Ermeni dönemi kalelerinin karakteristik mimari malzemeleridir. Bununla birlikte kalede daha yeni yapı izlerine de rastlanmaktadır. Bu yeni yapılar, daha kuzeyde yer alan İbrahim Paşa Tabyaları'ndaki mimari yapıları andırmakta olup büyük ihtimalle 19. yüzyılda Kavalalı İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Ayrıca kalenin doğu tarafında bir sarnıç yer almaktadır.