Girit Emirliği, 820'lerin sonlarından 961 yılında Bizanslıların geri almasına kadar Akdeniz'in stratejik adası Girit'te kurulu kalmış de facto bağımsız bir Müslüman devletidir. Abbasiler'in egemenliğini tanımasına ve Mısır Tolunoğulları ile yakın bağları olmasına rağmen bağımsız bir yönetim gösteren emirlik, Ebu Hafs Ömer el-İkritişi liderliğindeki Endülüs sürgünleri tarafından kurulmuştur. Yaklaşık 135 yıllık varlığı boyunca Bizans İmparatorluğu'nun Doğu Akdeniz'deki en büyük ve en dişli rakiplerinden biri olmayı başarmıştır.
Girit'in Fethi ve Kuruluş Süreci
Bizans İmparatoru II. Mihail hükümdarlığının ikinci yarısında, Kurtuba emiri I. Hakem'e karşı gerçekleştirdikleri başarısız isyanın ardından sürgün edilen Endülüslüler adaya ayak basmıştır. Yaklaşık 40 gemiyle adaya gelen 12.000 civarında insandan oluşan bu grup, Bizans deniz savunmasının Slav Thomas isyanı nedeniyle zayıflamasından yararlanarak adayı fethetmeye başlamıştır. Bizans'ın fethi engellemek amacıyla gönderdiği Anatolikon Theması Stratigos'u Photeinos ve Damian komutasındaki ilk sefer başarısızlıkla sonuçlanmış ve Damian öldürülmüştür. Bir sonraki yıl gönderilen Krateros komutasındaki 70 gemilik Bizans filosu da gece saldırısıyla bozguna uğratılmış, Krateros İstanköy'de yakalanarak çarmıha gerilmiştir. Bu zaferlerin ardından emirlik, başkentini Gortyn'den yeni kurulan surlarla çevrili Chandax (modern Kandiye) şehrine taşımıştır.
Doğu Akdeniz'de Stratejik Güç ve Ekonomik Refah
Girit Emirliği, Doğu Akdeniz'in deniz yollarını kontrol altında tutarak Ege Denizi'ndeki Bizans kıyılarına yıkıcı akınlar düzenleyen korsan filoları için güvenli bir sığınak ve ileri üs olmuştur. Bizans İmparatoru II. Mihail'in Eğriboz, Midilli ve Thrakesion kıyılarını korumak amacıyla düzenlediği karşı seferler ile Tessarakontarioi adındaki yeni deniz gücü girişimleri de emirliği adadan söküp atmaya yetmemiştir. Emirliğin iç tarihi hakkında az bilgi bulunsa da, ekonomik yapısının yalnızca korsanlık gelirlerine değil, aynı zamanda çok gelişmiş tarım ve ticaret faaliyetlerine dayandığı bilinmektedir. Emirlik bu refah ortamında kendi para birimleri olan dinar ve dirhemleri tedavüle sokmuştur.
Bizans Taarruzları ve Dağılış Dönemi
Bizans İmparatorluğu, adayı geri almak amacıyla yüzyılı aşkın bir süre boyunca taarruzlarını sürdürmüştür. İmparator Theofilos'un ölümünün ardından 843'te Theoktistos komutasındaki Bizans ordusu adanın büyük bölümünü geri almayı başarsa da bu fetih tamamlanamadan yarım kalmıştır. 949 yılında Konstantinos Gongilis liderliğindeki bir diğer büyük Bizans seferi de başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Emirliğin bağımsız varlığı, 960-961 yıllarında II. Nikiforos komutasındaki başarılı Bizans askeri harekatıyla son bulmuş, emirlik yıkılmış ve ada yeniden Bizans İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.