Van Gölü Kıyısında Görkemli Bir Coğrafya: Gevaş
Kavuşşahap (İhtiyarşahap) dağlarının en yüksek zirvesi olan 3.650 metre rakımlı Artos Dağı eteklerinde kurulan Gevaş (Kürtçe adıyla Westan), deniz seviyesinden ortalama 1.750 metre yükseklikte konumlanmaktadır. Kuzey sınırını Van Gölü'nün mavi sularının çizdiği ilçe; doğusunda Gürpınar, batısında Hizan ve Tatvan (Bitlis), kuzeydoğusunda Edremit, güneyinde Çatak ve güneybatısında Bahçesaray ile çevrilidir. Van il merkezine 40 kilometre mesafede yer alan bu kadim yerleşim, 1.544 km²'lik yüzölçümüyle bölgenin en dikkat çekici coğrafi ve tarihi merkezlerinden birini oluşturur.
Urartulardan Ardzruni Hanedanlığına Ulaşan Kadim Tarih
Gevaş ilçe merkezinin yer aldığı verimli vadi, Urartular döneminden bu yana yoğun bir yerleşim alanıdır. Tarih boyunca Vostan, Vastan ve 1960 yılından itibaren Vestan olarak anılan eski kent merkezi, günümüzdeki konumunun 20 kilometre batısında, Ahtamar Adası karşısında bulunmaktaydı. Milattan Sonra 421 yılında Sasani Devleti egemenliğindeki Doğu Ermenistan'ı yöneten İranlı askeri valilerin (vostikan) ikametgâhı olan bölge, 7. yüzyılda İslam egemenliğine geçişin ardından Ermeni kökenli Rştuni Beyliği kontrolüne girmiştir. 705 yılında Vart Rştuni'nin öldürülmesi sonrasında ise yönetim Başkale (Ağbak) kökenli Ardzruni Hanedanlığı'na geçmiştir. 908 yılında I. Gagik Ardzruni, bazı Arap beylerinin de desteğiyle burada taç giyerek kendisini "Ermenistan Kralı" ilan etmiş, ancak daha sonra yönetim merkezini Ahtamar Adası'na inşa ettiği yeni kasabaya taşımıştır. Ardzruni egemenliği, 1021 yılında Bizans İmparatorluğu tarafından tasfiye edilene dek sürmüştür.
Orta Çağ Dönemi ve İzzeddin Şîr Beyliği
Gevaş'ın Türk fethinden sonraki ilk iki yüzyılına ait tarihi durum tam olarak aydınlatılamamış olsa da, kasabanın bugünkü konumuna Moğol egemenliği sırasında, 1264 ya da 1297 yılında taşındığına dair veriler mevcuttur. İlçe, 1380'li yıllarda Hakkâri ve Van bölgelerini kapsayan güçlü bir beylik kuran İzzeddin Şîr'in (Kürtçe: Yezdan Şêr) başkenti olarak büyük bir önem kazanmıştır. 1386 yılında Timur'a karşı Van Kalesi'ni savunan İzzeddin Şîr, ilerleyen dönemlerde sırasıyla Timur ve Karakoyunlu hanedanlarına bağımlı şekilde beyliğini yönetmeye devam etmiştir.
Görülmeye Değer Tarihi ve Turistik Zenginlikler
Gevaş'ın en önemli turistik değerini, ilçe sınırları içerisinde Van Gölü üzerinde yer alan Akdamar Adası oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, ilçenin en önemli tarihi anıtı kabul edilen Celme Hatun Türbesi (diğer adıyla Halime Hatun Türbesi) de bu topraklarda yükselmektedir. Bu anıt mezar, İzzeddin Şîr'in Karakoyunlu hanedanına mensup olan eşine aittir. Ayrıca Gevaş, Ahlat'taki Selçuklu mezarlığının ardından bölgedeki en büyük ikinci Selçuklu Mezarlığı'na da ev sahipliği yaparak ziyaretçilerine adeta canlı bir tarih sahnesi sunmaktadır.