Bursa'nın En Eski Tarihî Liman Kenti: Gemlik
Bursa şehir merkezinin 32 kilometre kuzeyinde, Marmara Denizi'nin kendi adını taşıyan sakin körfezinin kıyısında yer alan Gemlik, Bursa civarında kurulan en eski kent olma özelliğini taşımaktadır. Deniz seviyesinden ortalama 7 metre yükseklikte konumlanan ilçenin üç tarafı kısmen ihtiyarlamış tek ve sıradağlarla kuşatılmış olup, yalnızca batı cephesi Marmara Denizi'ne açılmaktadır. Kuzeyden Samanlı Dağları, güneyden ise Katırlı Dağları'nın batıya doğru uzanan kolları, Gemlik Körfezi'ni adeta kapalı bir havza haline getirerek sakin ve dalgasız bir liman ortamı sunmaktadır.
MÖ 12. Yüzyıldan Günümüze Uzanan Köklü Geçmiş
Kentin kuruluşu bazı efsanevi iddialarla MÖ 12. yüzyıla ve Argo gemicileri destanına kadar dayandırılsa da, somut tarihî verilere göre MÖ 630 (veya MÖ 626/5) yılında Miletos'tan gelen kolonistlerce kurulmuştur. Antik dönemde Kios adıyla anılan bu liman şehri, sırasıyla Lydialıların ve Perslerin hâkimiyetine girmiş, Ionia Ayaklanması'na katılmış ve ardından Attika-Delos Deniz Birliği üyeliği yapmıştır. Büyük İskender'in seferlerinin ardından Makedon ve Bitinya krallıklarının hâkimiyet mücadelelerine sahne olan kent, MÖ 202'de yağmalanarak Bitinya Kralı I. Prusias'a verilmiş ve ismi Prusias ad Mare (Denizdeki Prusias) olarak değiştirilmiştir. Roma ve Doğu Roma imparatorluklarının idaresinde geçen uzun yüzyılların ardından, tarih sahnesinde yeni bir Türk yerleşimi olarak yükselmiştir.
"Gemilerin Üretildiği Yer" ve Osmanlı Dönemi
Malazgirt sonrası dönemde, 1087 yılında Selçuklu kumandanlarından Ebul Kasım'ın bölgeyi ele geçirerek burada bir donanma inşa ettirmesi, kente yeni bir kimlik ve isim kazandırmıştır. Bu askerî faaliyetle birlikte "gemilerin yanaştığı ve üretildiği yer" anlamını taşıyan Gemilik ismi kullanılmaya başlanmış, bu isim zamanla günümüzdeki hâlini almıştır. Orhan Bey döneminde, 1336 yılında resmen Osmanlı topraklarına katılan kasaba, uzun yıllar Kite'ye bağlı bir köy statüsünde kalmış ve gelirleri Bursa'daki Yıldırım Camii ve Medresesi'ne vakfedilmiştir. 1856 yılında inşa edilen Gemlik-Bursa karayolu ile ticari ve sosyal açıdan canlanan ilçede aynı yıl belediye örgütü kurulmuştur.
Coğrafi Yapısı, Ovaları ve Doğal Limanı
Gemlik, jeolojik yapısı itibarıyla aşınma, çöküntü ve kaymalara maruz kalmış eski ve yeni kayaçlardan oluşmaktadır. En büyük ovaları Engürücük ve Gemlik ovaları olan ilçenin en yüksek noktası, Katırlı Dağları üzerindeki Üçkaya Tepesi'dir. İznik Gölü'nden doğup gelen Karsak Deresi kenti ikiye bölerken, Samanlı Dağları'nın dik yamaçları kıyıya inerek Göztepe, Kapaklı, Sarı Burun ve Manastır gibi sivri burunları şekillendirir. Eski adı Kilyos veya İncir Limanı olan sakin körfezi, derinliği 1 ile 150 metre arasında değişen sularıyla yüzyıllar boyunca çok sayıda ulusun gemisine güvenli bir sığınak olmuştur. Ayrıca ilçeye bağlı Umurbey Beldesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın anıt mezarı yer almaktadır.