Galata Köprüsü, İstanbul'da Haliç üzerinde yer alan, Karaköy ile Eminönü'nü birbirine bağlayan tarihi ve simgesel bir yapıdır. Günümüzde hizmet vermekte olan modern köprü, Aralık 1994'te tamamlanarak hizmete girmiştir. 490 metre uzunluğunda ve 80 metrelik kısmı açılabilen bir baskül köprü olan bu yapı, dünyada üzerinden tramvay geçen ender baskül köprülerden biri olma özelliğine sahiptir.
Tarih Boyunca Haliç Geçişleri ve İlk Girişimler
Tarih boyunca Haliç'in iki yakasını birleştiren birçok köprü yapılmıştır. En eski kayıtlara göre ilk köprü, 6. yüzyılda I. Justinianus devrinde inşa edilen "Aghios Khalinikos Köprüsü"dür. Yeri tam bilinmemekle birlikte 12 kemerden oluşan bu taş köprünün Eyüp-Sütlüce arasında olduğu tahmin edilmektedir. İstanbul'un fethi sırasında ise Fatih Sultan Mehmet tarafından Ayvansaray-Kasımpaşa arasında, demir halkalarla birbirine bağlı ve kalın kalaslar çakılmış dev fıçılardan veya yan yana demirlenmiş gemilerden oluşan mobil bir köprü yaptırılmıştır. Bölgede kalıcı ilk köprü planı ise Sultan II. Beyazıt döneminde 1502-1503 yıllarında gündeme gelmiştir. Leonardo da Vinci, padişaha tek açıklıklı, 240 metre uzunluğunda ve 24 metre genişliğinde bir tasarım sunmuş ancak bu tasarım onay almamıştır. Sonrasında davet edilen bir diğer İtalyan sanatçı Mikelanj da teklifi geri çevirmiştir.
19. Yüzyıl Köprüleri: Hayratiye ve Cisr-i Cedid
Haliç üzerindeki kalıcı geçiş arayışları 19. yüzyılda hayata geçmiştir. İlk olarak Sultan II. Mahmut döneminde, Yüksek Amiral Fevzi Ahmet Paşa tarafından duba bağlantısıyla Azapkapı ve Unkapanı arasına yaklaşık 500-540 metre uzunluğunda "Hayratiye" (Cisr-i Atik) Köprüsü yaptırılmış ve 3 Eylül 1836'da açılmıştır. Bu köprü 1912'de yıkılmıştır. İlk modern Galata Köprüsü ise 1845 yılında Sultan Abdülmecid zamanında, annesi Bezm-i Alem Valide Sultan tarafından yaptırılmış ve 18 yıl kullanılmıştır. "Cisr-i Cedid" (Valide Köprüsü) adıyla bilinen bu köprüden ilk geçen kişi Sultan Abdülmecid, altından geçen ilk gemi ise Fransız kaptan Magnan'ın yönetimindeki Cygne gemisi olmuştur. Köprü geçiş ücreti olan "müruriye", 25 Ekim 1845'ten 31 Mayıs 1930'a kadar köprünün her iki ucundaki beyaz üniformalı memurlarca toplanmıştır. 1863 yılında Sultan Abdülaziz'in emriyle Ethem Pertev Paşa tarafından ikinci köprü inşa edilmiştir. 1875 yılında ise İngiliz firması G. Wells tarafından 24 duba üzerinde duran, 480 metre uzunluğunda ve 14 metre genişliğinde üçüncü köprü tamamlanarak 1912 yılına kadar hizmet vermiştir.
Dördüncü Köprüden Günümüze Ulaşan Beşinci Köprü
Alman firması MAN AG tarafından 1912 yılında 350.000 altın lirasına inşa edilen dördüncü köprü, 466 metre uzunluğunda ve 25 metre genişliğindeydi. Birinci Ulusal Mimarlık Akımı tarzındaki bu köprü, şehrin en önemli simgelerinden biri haline gelmiştir. 16 Mayıs 1992'de çıkan ve nedeni tam bilinmeyen bir yangın sonucu hasar görerek "Tarihî Galata Köprüsü" adını almış, onarıldıktan sonra Balat-Hasköy arasına yerleştirilmiş ve 2016 sonunda tamire götürülmüştür. Bugün hizmet veren beşinci Galata Köprüsü ise STFA şirketi tarafından eski köprünün birkaç metre kuzeyinde inşa edilmiştir. Tasarımı ve teftişi GAMB (Göncer Ayalp Mühendislik Bürosu) tarafından yapılan ve Aralık 1994'te tamamlanan bu modern köprü 490 metre uzunluğunda, 42 metre genişliğindedir. Köprünün ortasından geçen iki şerit Kabataş'a uzatılan tramvay hattına ayrılmıştır. Köprünün alt kısmında yer alan lokanta ve market bölümleri ise 2003 yılında hizmete açılmıştır.